Hồi mới lập gia đình, tôi cũng đã chăm chút cho cái bếp riêng của nhà mình một bộ dao ngoại bóng loáng, đẹp mắt. Nhưng mỗi khi sử dụng thì mới thấy… đẹp thôi chưa đủ. Tôi nhớ đến con dao bổ cau của bà tôi, sắc lem lẻm, chả thế mà các cụ ngày xưa ví “sắc như dao cau”.

Tôi nhớ đến những con dao, cái kéo dùng trong nhà bếp của mẹ tôi, “chắc như dao pha”, chặt xương, băm thịt gà, miếng nào ra miếng nấy, đều chằn chặn hoặc tỉa hoa, thái lát, cắt ớt, đều khéo như múa. Chả thế mà là dâu trưởng của một dòng họ, hai chục lần giỗ chạp trong một năm đều một tay mẹ tôi lo liệu, lần nào những mâm cỗ cũng vừa đẹp mắt vừa ngon miệng.

Theo lời dặn của mẹ, tôi tìm đến Nguyễn Khuyến, con phố dao kéo của Hà Nội xưa kia mang tên phố Sinh Từ. Bây giờ, dao kéo ngoại mẫu mã bắt mắt bày bán khắp nơi, ít người cầu kỳ tìm về Sinh Từ xưa, Nguyễn Khuyến nay để chọn mua con dao cái kéo cho gia đình mình nữa. Thời buổi tấc đất tấc vàng, bây giờ cả con phố dài gần 600 mét từ phía giáp với đường Lê Duẩn đến đoạn gần Văn Miếu, xen giữa các hàng bún chả, quần áo, hoa tươi là những cửa hàng bày đủ loại dao kéo, chảo nhôm, vợt nhúng phở, xích sắt...

Cửa hàng nào cũng treo biển dao kéo Sinh Từ, hoặc ST. Nhưng từ khi còn tên phố Sinh Từ, thì hiệu dao kéo Sinh Tài vẫn là nơi chốn tạo được uy tín với người dùng. Khi biết tôi muốn tìm lại hiệu dao kéo Sinh Tài vang danh một thuở, bà bán nước chè đầu phố Nguyễn Khuyến bảo: Cô phải đến đúng số 15A nhé. Đó mới chính là Sinh Tài “xịn”.

Số nhà 15A phố Nguyễn Khuyến xẻ làm đôi, bên này dao kéo, bên kia cũng dao kéo với tấm biển rất đơn sơ “Dao kéo Sinh Tài 100 năm”. Tôi may mắn gặp được ông Nguyễn Đắc Bình, “truyền nhân” của “thương hiệu” Sinh Tài nổi tiếng suốt hơn 100 năm qua. Ông bảo, dạo này ông mới ngồi đây, vì nhiều bạn bè bảo ông mà lại thuê người bán, hay cho người khác đứng bán, thì còn gì là “giữ gìn” nghề cha truyền con nối nữa. Câu chuyện trong một sáng mùa đông Hà Nội se lạnh, tôi được ông “trích ngang” cho nghe về lịch sử nghề dao kéo của phố này, và về thương hiệu dao kéo Sinh Tài…

Vào cuối thế kỷ 19, ông Nguyễn Đắc Nghị, người làng Canh thuộc phủ Hoài Đức (nay là Xuân Phương, Từ Liêm) đã mang nghề làm dao kéo lên Hà Nội, lập nghiệp tại phố Sinh Từ với cửa hàng mang biển hiệu Sinh Tài. Ông tự luyện thép bằng thủ công, gồm gang và sắt tây để chế tạo ra các loại dao kéo. Sản phẩm đặc biệt của ông chính là những con dao được làm bằng “thép bổ” (tức là dao được làm bằng sắt ở giữa và sắt ốp hai bên). Loại dao này chủ yếu phục vụ một số nghề đặc biệt như đóng giày dép, cắt lốp ôtô và các nhà hàng, khách sạn thời bấy giờ.

Từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1954, trên phố Sinh Từ chỉ duy nhất có cửa hiệu dao kéo Sinh Tài. Cũng từ sự thành công của cửa hàng Sinh Tài mà rất nhiều người cũng mở cửa hàng dao kéo, lập thành một phố chuyên nghề dao kéo đất kinh kì.

Người con cả của cụ Nguyễn Đắc Nghị là ông Nguyễn Đắc Cẩn học nghề của cha từ năm 15 tuổi. Ông Cẩn đã phát huy thêm nghề luyện thép của cha để làm ra những sản phẩm phục vụ cho một số nghề khác như mộc, nề, điêu khắc, cắt xén giấy… Vào khoảng những năm 1940, sản phẩm dao kéo của cửa hàng Sinh Tài đã được xuất khẩu sang các nước láng giềng như Ai Lao (Lào), Cao Miên (Campuchia) và Xiêm La (Thái Lan), Pháp...

Bản thân ông Bình cũng sớm quen với nghề rèn. Năm 1960, ông vừa học Đại học Bách khoa vừa đánh búa. Đến năm 1971, cụ Cẩn mất, truyền lại toàn bộ nghề cho ông Bình. Đến nay, ngoài 70 tuổi, ông có 4 con đẻ và đang truyền nghề cho người con cả sinh năm 1973. Mặc dù thời đại dao kéo ngoại nhập vừa bóng đẹp vừa tiện lợi dần chiếm lĩnh thị trường, dao kéo Sinh Tài không còn được thịnh vượng như xưa, nhưng cửa hàng của ông vẫn có những khách quen, đặt những loại dụng cụ chuyên dụng.

Tôi đã chọn cho mình được mấy con dao, cái kéo “Sinh Tài chính hiệu”. Lại được ông Bình cẩn thận mách nhỏ mẹo giữ cho dao kéo không bị gỉ sét. Bây giờ, mỗi khi cầm dao kéo Sinh Tài trên tay, tôi như thấy được hơi ấm của người thợ của một phố nghề đất Thăng Long. Những thương hiệu của phố phường sẽ sống lại, nếu mỗi người trong chúng ta bằng hành động cụ thể của mình để gìn giữ và phát triển những giá trị do cha ông trao truyền…

Theo Phạm Hương