Những con đường ngắn, ngang dọc rợp bóng cây xanh, những góc phố bằng lăng nở hoa tím ngát, những ngôi nhà có chiếc cổng màu xanh lá... Đắm mình trong không gian ấy, hít một hơi thật dài không khí trong lành của buổi sáng tinh mơ, bất chợt tưởng như mình đang ở đâu đó giữa lòng Hà Nội. 

Hà Nội bỗng thật gần...

Đó là con phố Thợ Nhuộm tím ngát bằng lăng mỗi khi hè về? Hay là phố nhỏ Linh Lang, khu dân cư yên bình phía sau hồ Thủ Lệ? Khác hẳn với không khí ồn ào, náo nhiệt của Sài Gòn, khu dân cư K300 (thuộc khu phố 4, P.12, Q. Tân Bình, TP. HCM) yên tĩnh, thanh bình đến lạ. Chẳng có tiếng gầm rú của xe máy, không tiếng nhạc ầm ĩ của quán cà phê, cũng chẳng có cảnh ồn ào của những quán nhậu. Chỉ vài quán cơm văn phòng, vài quán quà vặt buổi sáng với bảng hiệu đặc trưng của Hà Nội: "Miến, phở, cháo tim cật". 20 năm trước, nơi đây vốn là đồng ruộng, ao đầm thuộc quyền quản lý của Bộ Quốc phòng. Ao ruộng xưa giờ đã thành nhà cao tầng với trên 70% dân cư là người miền Bắc. Trong số đó, người Hà Nội gốc hoặc những người đã có thời gian dài sống và làm việc ở Hà Nội chiếm đa số. 

Lẫn trong không gian kiến trúc của Sài Gòn, nhưng lối thiết kế của đa số nhà cửa, biệt thự nơi đây vẫn thấp thoáng phong cách trầm lắng, kín đáo của người Hà Nội. Nhà có thể nhiều tầng, biệt thự có thể rất rộng nhưng được thiết kế đơn giản, ít hoạ tiết và ít màu sắc. Gõ cửa một ngôi nhà cổng xanh, mặt tiền trang trí giản dị với hai tông màu  trắng xám và đỏ gạch, sân trước mộc mạc với gạch Tàu, trên đường Nguyễn Minh Hoàng, tôi được chủ nhà, vốn là người Hà Nội đón tiếp bằng nụ cười đôn hậu. Năm nay đã qua tuổi  "thất thập", sống ở Sài Gòn gần 20 năm, nhưng giọng nói, cốt cách, và phong thái của người Hà Nội ở bà Bích Liên vẫn khiến tôi ngỡ chỉ cần quay về phía sau, đã có thể nhìn thấy Hồ Gươm. 

Không gian của Hà Nội càng gần hơn khi đặt chân vào phòng khách. Cách bài trí đơn giản nhưng sang trọng bởi sự kết hợp hài hoà của bộ bàn ghế gỗ, bộ tranh sơn mài mai lan cúc trúc, chiếc đôn bày bình cổ ở góc nhà, tượng Phật Di Lặc ở góc đối diện. Vừa rót nước chè mời khách, bà vừa nhẹ nhàng trò chuyện: "Người Hà Nội vốn thích lối trang trí đơn giản nhưng sang trọng và gần gũi với thiên nhiên. Dù chịu ảnh hưởng nhiều bởi lối kiến trúc hiện đại, nhưng đa phần chủ nhà ở đây vẫn chuộng những chiếc cổng đơn giản. Cũng khó lý giải tại sao người Hà Nội thích sơn cổng màu xanh lá. Có lẽ do chịu ảnh hưởng bởi những toà nhà có tường màu vàng, cổng xanh kiểu Pháp, vốn rất phổ biến ở Hà Nội. Thêm vào đó, màu xanh cho cảm giác gần gũi hơn với thiên nhiên, cây cỏ, vì thế tâm hồn mình cũng nhẹ nhõm, thanh thoát hơn".

Trong các ngôi nhà ở khu này, có một vật dụng không thể thiếu là bộ ấm trà. Bởi: "Dù không uống trà, nhưng người Hà Nội vẫn luôn có trà ngon trong nhà để tiếp khách". Bà Bích Liên nói. 

Nếp nhà

Giữa không khí trong lành của buổi sáng tinh mơ và tiếng nhạc êm dịu, những cụ ông, cụ bà trong trang phục trắng, tay cầm những chiếc quạt đỏ thắm, thực hiện những động tác Thái cực quyền dưỡng sinh một cách nhẹ nhàng. Hình ảnh này khiến người ta dễ liên tưởng đến buổi sáng bình yên ở Hồ Gươm, Hồ Tây. Ở các ngả đường, những người tập thể dục buổi sáng thỉnh thoảng lại chào nhau bằng giọng Bắc "rặt". Ở một góc khác, một nhóm các bác lớn tuổi đang ngồi quanh bàn cờ tướng, vừa đánh cờ, vừa nhâm nhi tách chè thơm lừng, nóng hổi. Dường như nét sinh hoạt văn hoá của Hà Nội diễn ra đều đặn hàng ngày ở đây. 

Nghe nói nhà có khách, cụ ông Huyền Phương, 82 tuổi vội vàng đóng bộ áo sơ mi, quần tây chỉnh tề. Thói quen của người Hà Nội dường như đã ăn sâu vào nếp sống của mỗi người. Bản chất niềm nở, gần gũi trong giao tiếp của người Hà Nội vẫn vẹn nguyên, dẫu trong số họ, người sống xa quê ít nhất cũng đã hơn 10 năm. 

Bữa cơm chiều của gia đình bác Phạm Hữu Hiếu (đường Hoàng Kế Viêm) luôn đầy đủ các thành viên của ba thế hệ. Lần lượt từng người mời cơm cả nhà. Ai ăn xong trước cũng phải chào trước khi rời bàn. Cũng có người nói: "Mời cơm vừa rắc rối, vừa mất thời gian". Nhưng bác Hiếu lại cho rằng: "Mời cơm là nếp sinh hoạt đã có từ lâu lắm của người Hà Nội. Mời cơm không phải là hình thức hoặc khách sáo mà là để nhắc nhở con cháu phải biết kính trên nhường dưới". Đến bất kỳ nhà ai là người miền Bắc ở khu vực này vào giờ cơm, đều có thể nghe tiếng mời chào lễ phép. Thậm chí, chỉ có hai vợ chồng già trong bữa cơm trưa, ông bà cũng không quên mời nhau: "Mời ông (bà) xơi cơm". Nghe ấm áp và thân thương biết chừng nào. 

"Tình đường nghĩa phố"

"Đó là văn hoá nối tiếp từ "Tình làng nghĩa xóm" ngày xưa. Khu phố 4 giờ chỉ có đường, có phố nhưng đừng vì đường phố, vì lối sống hiện đại mà quên đi cái tình, cái nghĩa của những người cùng chung sống trong cộng đồng". Lời của ông Phan Văn Nga - khu phố trưởng khu phố 4, P.12, Q. Tân Bình được chứng minh khá sống động. Tiếng chào "Chào cụ ạ!", "Chào bác ạ!" ,"Bác đi chợ ạ"... ríu rít trong buổi bình minh. 

Không có hoa đào, không có cái lạnh buốt ngày xuân, nhưng không khí ngày Tết ở đây chẳng khác Hà Nội là mấy. "Trẻ con cũng háo hức quanh nồi bánh chưng trước sân, chờ xem ông bà, bố mẹ vớt bánh. Những ngày Tết, cả khu phố vui như trẩy hội. Tổ trưởng dân phố sẽ khởi hành đầu tiên sang chúc Tết nhà bên cạnh. Từ đó, quân số xông nhà cứ tăng dần từ nhà này sang nhà khác. Có những con đường, cả phố cùng nhau ăn Tết. Mỗi nhà mang món ngon, vật lạ của gia đình mình ra trước hiên, xếp bàn ghế dài suốt con đường. Bao nhiêu năm nay, ngày Tết ở đây vẫn thế". Niềm vui lấp lánh trong ánh mắt chị Bùi Thị Hiếu khi kể về những mùa xuân đã qua. 

Theo Thảo Vân