Không ai biếtxôi xuất hiện trong mâm cỗ ngày Tết, trong bàn tiệc cưới, trong lễ giỗ ôngbà từ khi nào. Xôi còn là món quà sáng bình dân mà dường như ai cũng đã cóđôi lần thưởng thức.

Ở Hà Nội, hiếmthấy hàng xôi nào tấp nập khách xếp hàng, nhân viên phục vụ luôn tay từ sángsớm đến quá nửa đêm như Xôi Yến. Cũng hiếm thấy cửa hàng xôi thứ hai nào"được" dành trọn bộ 3 tầng quý giá, ra cả ngoài vỉa hè, ở khu phố cổ chậthẹp chỉ để bán... xôi.

Người Hà Nội vàkhách phương xa tìm đến đây bởi món ăn này không đơn thuần là "món quà lótdạ" nữa.

Người tiênphong

Theo cô LươngThị Hồng Yến - bà chủ cửa hàng Xôi Yến (35B Nguyễn Hữu Huân), cửa hàng đượcmở ra vào năm 1997, cũng là lần đầu tiên ở Hà Nội có người bán xôi với đủmón các món trên đời như gà, thịt, trứng, chả, giò, batê, lạp xưởng.... cóchăng chỉ không ăn cùng với cá hay hải sản.

"Thời điểm đó,người ta mua xôi chủ yếu để làm quà ăn sáng. Hàng quán, gánh rong bán xôicũng chỉ bán xôi đơn thuần, chỉ thêm muối vừng, ruốc khá đơn giản. Tinh ýnhận ra điều đơn giản đó, cô học từ một người chị họ giỏi chế biến các mónăn kèm với xôi rất ngon, rồi sáng tạo thêm. Bán hàng ăn uống bỏ vốn ít, màthu hồi vốn được ngay trong ngày nên cô quyết định kinh doanh. Xôi Yến làcửa hàng đầu tiên ở Hà Nội làm xôi kết hợp cùng nhiều món phong phú, cầu kỳhơn, trở thành bữa ăn chính, đủ chất và ngon miệng ".

Ngày mới bán,Xôi Yến chỉ là một hàng xôi nhỏ, biển hiệu khiêm tốn, bán từ chiều tối đếnkhuya với ba nhân viên. Bà chủ kiêm luôn đầu bếp chính, lượng bán ít nhưngcác món cũng phong phú gần bằng bây giờ, từ gà, thịt, giò chả, lạp xưởng, batê... "Hồi mới làm, khách chưa có, nên làm gì cũng cầm chừng, mỗi ngày chỉdám thổi mười cân gạo nếp, bán hết là mừng. Khách thấy ngon đến đông dần,cửa hàng phát triển theo thời gian rồi trở thành thương hiệu được nhiềungười biết đến như ngày nay".

Quy mô xứngdanh "đệ nhất"

Người Hà Nội khásành sỏi và tinh tường trong ẩm thực. Bởi thế mà không khó để bắt gặp hìnhảnh xếp hàng mua phở, mua cơm... ở một quán ngon có tiếng nào đó trên mảnhđất này. Ở cửa hàng Xôi Yến cũng vậy.

Xôi Yến mở cửatừ 5 giờ sáng đến 1 giờ đêm hàng ngày. Ví trí tọa lạc ở trung tâm của Hà Nộiba sáu phố phường, chính diện ngã tư ở con phố khá lớn. Diện tích rộng vớinguyên 3 tầng, thậm chí cả vỉa hè để phục vụ khách ăn tại chỗ. Vị trí đắcđịa, rộng rãi có lẽ là một trong những yếu tố quan trọng giúp cửa hàng ănnên làm ra đến vậy.

Với cường độ vàtần suất khá khủng khiếp vào giờ cao điểm (giờ ăn trưa và giờ ăn tối), cửahàng này cần đến ba người thay phiên quản lý cùng đội ngũ nhân viên hùng hậuhơn 50 người, phân tổ khá chuyên nghiệp từ bán hàng (ăn tại chỗ, gói mangvề), chạy bàn, nấu bếp, trông xe, bán đồ uống, ghi hóa đơn...

So với quy môban đầu cách đây 15 năm, cửa hàng này đã trở thành một "người khổng lồ" thựcsự: Mở 20/24 tiếng mỗi ngày, diện tích bán tại chỗ tăng gấp 3 lần, chưa kểlượng lớn mua mang về (theo cô Yến lượng khách mua mang về tương đương vớikhách ăn tại chỗ), nhân viên tăng từ 3 người lên hơn 50 nhân viên, lượng gạonếp sử dụng mỗi ngày là 2 tạ (200 kg, gấp 20 lần những ngày đầu), phục vụ 17món đi kèm với 3 loại xôi, chưa kể đồ uống (như sữa đậu nành, trà đá và đồuống đóng chai thông thường khác).

Theo tính toáncủa người viết sau khi đã tham khảo một số cửa hàng bán xôi nhỏ khác, vớilượng tiêu thụ 200 kg gạo nếp, tức khoảng 280 - 300 kg xôi sau khi nấu chín,cửa hàng Xôi Yến cung cấp cho thị trường khoảng gần 2.000 suất ăn mỗi ngày(khoảng 150 gram xôi/suất ăn).

Làm một phép ướclượng đơn giản (tất nhiên không hoàn toàn chính xác), với giá bán 26.000đồng/suất xôi thịt/trứng/bate hay 35.000 đồng/suất xôi gà/thịt. Giả địnhlượng tiêu thụ là ngang nhau, giá bán trung bình vào khoảng 30.000đồng/suất, vậy doanh số mỗi ngày của cửa hàng này lên tới 60 triệu đồng(chưa kể đồ uống). Theo đó, doanh thu mỗi tháng vào khoảng 1,8 tỷ đồng (!).Khó có thể ước lượng được chi phí của cửa hàng, nhưng với quy mô doanh thunhư vậy thì quả xứng danh đệ nhất xôi Hà Thành.

Làm dâu trămhọ, khen chê đủ cả

Cửa hàng lớn,khách nườm nượp, doanh thu đáng nể, nhưng khi dạo qua nhiều diễn đàn trênmạng, cùng tham khảo ý kiến một số khách hàng từng thưởng thức Xôi Yến, mớithấy nhiều ý kiến trái chiều.

Không ai phủnhận Xôi Yến có thực đơn phong phú, phục vụ nhanh, chuyên nghiệp, không gianrộng rãi. Ở Xôi Yến, được khen nhiều hơn cả có lẽ là món Xôi xéo gà. Một sốthành viên các diễn đàn đã bình luận như sau về món ăn này:

Diễn đànthodia.vn: "Quán Xôi này nổi tiếng bao đời nay. Người dân Hà Nội đã quá quenthuộc với những lần đi chơi đêm và ghé qua Xôi Yến nhâm nhi bát xôi gà và lisữa đậu nành... Hạt gạo trắng, tròn, bóng nhẫy, thơm vị mỡ gà. Thịt gà đượcxé nhỏ, có dưới nước sốt rất thơm ngon"(nickname Maruko0702).

Diễn đàn didau.org: "Xôi rất dẻo và thơm. Dù là pate, thịt kho hay ruốc...tất cả đều hoàn hảo" (nickname duh).

Mô tả trên trangtapchimonngon.com: "Được coi là "đại gia xôi", ở đây loại xôi nào cũng có.Từ xôi trắng, đến xôi ngô, xôi dừa... Những món đi kèm với xôi cũng nhiều vôkể tha hồ cho bạn lựa chọn. Nào thịt gà luộc, gà xào nầm, thịt kho tàu,trứng, giò... Hành phi rất giòn, thơm ngon hơn hẳn các hàng xôi bình thường.Thịt gà xào nấm cũng thơm lừng".

Vậy nhưng khôngphải không có những lời phàn nàn của thực khách về thương hiệu đệ nhất Xôinổi tiếng nhất Hà Nội này.

Cô Yến chia sẻ,trước kia, yếu tố vệ sinh và thái độ phục vụ thường bị phàn nàn nhiều nhất.Cô trăn trở rất nhiều về vấn đề vệ sinh và đã tìm cách khắc phục như yêu cầunhân viên đeo găng tay, vệ sinh thường xuyên khu ăn uống, niềm nở hơn vớikhách hàng... Hiện nay, những phàn nàn kiểu đó cũng đã giảm đi nhiều và nhậnđược nhiều phản hồi tích cực hơn.

Tuy nhiên bà chủcũng phân trần, "Cô tự nhận mình không phải là người hoàn hảo. Cửa hàng cũngchỉ ở quy mô bình dân nên khi khách hàng quá đông, khó tránh khỏi nhữngthiếu sót của nhân viên phục vụ, nhưng lại chưa thể khắc phục ngày một ngàyhai được. Làm dâu trăm họ thì khen chê là khó tránh khỏi. Mình chỉ cố gắnghết sức để phục vụ thôi".

Sẽ chỉ bánbình dân

Có lẽ với quy môvà tốc độ phát triển hiện tại của cửa hàng này, người ta sẽ nghĩ rằng bà chủsẽ tính đến việc mở rộng mặt bằng và nâng cấp cơ sở kinh doanh. Vậy mà, chủnhân của thương hiệu này lại để ngỏ khả năng này.

Cô Yến kể đãtừng có rất nhiều cá nhân, cơ sở khác muốn liên kết để "mượn" thương hiệuXôi Yến để kinh doanh nhưng cô đều từ chối. "Có những điều như là tâm linh.Mình kinh doanh mười mấy năm nay, ăn nên làm ra nhờ lộc trời, ham quá trờisẽ lấy đi. Hơn nữa, xôi là món ăn đậm tính cổ truyền dân tộc, cô muốn duytrì cửa hàng này ở cấp bình dân, phục vụ khách hàng bình dân như một nét vănhóa của người Hà Nội".

Cửa hàng sátcạnh (hình phải) do một người chị dâu của bà chủ Xôi Yến mượn thương hiệu,nhưng trở nên quá vắng vẻ so với cảnh tấp nập bao lâu nay của cửa hàng cô em(hình trái).

Quá nổi tiếng,đến mức trở thành thói quen của nhiều người Hà Nội khi thèm một bữa xôi ngonmiệng, ấm lòng nên cửa hàng ở ngã tư Nguyễn Hữu Huân này lúc nào cũng nườmnượp khách vào ra, trái ngược hoàn toàn với các hàng quán bên cạnh, dù cũngtrưng biển bán xôi (thậm chí cửa hàng bên cạnh mang luôn biển hiệu... "XôiYến").