Trứng cá (acne) là một bệnh rất thường gặp. Trong khoảng tuổi từ dậy thì đến 45 - 50 tuổi, tỷ lệ bệnh có thể gặp từ 80 - 90% dân số. Cả hai giới nam và nữ có tỷ lệ mắc bệnh như nhau.
Các hình thái lâm sàng và thuốc điều trị
Trứng cá thông thường: Hay gặp ở tuổi dậy thì. Biểu hiện bệnh là các mụn nhỏ như đầu đinh ghim, màu vàng nhạt hoặc màu như màu da bình thường, có một số mụn đầu đen do chất nhờn bị ôxy hóa. Các mụn rải rác trên nền da lành, hoặc có một số mụn trên nền da viêm đỏ kèm theo. Trứng cá thường không ngứa, không đau. Các mụn này hay khu trú trên trán, hai má, cạnh mũi, cằm. Có thể có cả ở lưng và ngực.
Có thể bôi một trong các thuốc sau: isotrex 0,05-0,1%, locacid, erylik..., các chế phẩm này phải bôi đúng mụn, không được bôi vào da lành và chỉ bôi một lần vào buổi tối, không bôi ban ngày. Toàn thân uống một đợt erythromycin trong 5 - 10 ngày hoặc doxycyclin trong 15 - 30 ngày.
Trứng cá bội nhiễm: Tổn thương là các sẩn màu đỏ nổi cao hơn mặt da, kích thước từ 0,3 - 0,5cm, đôi khi có thể to hơn. Nền các sẩn hơi sưng nề, có màu đỏ, có thể có quầng viêm xung quanh. Xen kẽ có thể có một vài hoặc nhiều sẩn mủ. Các mụn đứng rải rác hoặc tập trung thành đám, hơi ngứa hoặc hơi đau do viêm. Điều trị: bôi erylik mỗi tối. Toàn thân uống một đợt erythromycin trong 5-10 ngày hoặc doxycyclin trong 15 ngày - 2 tháng. Trường hợp nặng có thể uống các kháng sinh nặng hơn như clindamycin hoặc trimazol.
Trứng cá do bôi các chế phẩm có chứa steroid: Một số người do có viêm da ở mặt, do nẻ hoặc do có mụn đã tự ý bôi một trong các chế phẩm có steroid như: trangalar, cortebios, flucinar, gentrison, diproson, fobancort, kem tự pha chế có nhiều loại thuốc... lên mặt. Trong 3-7 ngày đầu thì tình trạng viêm trên da mặt sẽ đỡ đi nhưng nếu cứ tiếp tục bôi kéo dài thì sẽ xuất hiện các mụn trứng cá ở các vùng da bôi thuốc.
Lúc đầu mụn có thể ít nhưng sau càng ngày càng mọc nhiều hơn. Các mụn nhỏ li ti hoặc to hơn khoảng 0,2-0,5cm, đỏ, căng mọng, sắp xếp thành đám chi chít. Nếu bôi các chế phẩm nêu trên kéo dài quá thì còn có thể gây mặt đỏ sần sùi như vỏ cam sành, lông mọc dài ra, teo da, giãn mạch... Về điều trị, ngay lập tức phải ngừng dùng các chế phẩm đang bôi. Tại chỗ bôi eryzel vào buổi sáng, bôi isotrex 0,05% đúng vào mụn, buổi tối. Toàn thân uống một đợt erythromycin trong 5-10 ngày hoặc doxycyclin trong 15-30 ngày.
Trứng cá bọc: Tổn thương là các mụn bọc nổi cao hơn mặt da, nền da đỏ và có quầng viêm xung quanh. Các mụn có kích thước khá to: 0,5-1cm hoặc có thể to hơn. Bề mặt mụn đỏ bóng hoặc có sẩn mủ ở trung tâm. Sờ vào lúc đầu thấy cứng, sau mềm do có dịch bên trong. Tổn thương mụn thường ăn sâu cả vào trung bì nên sau khi mụn khỏi có thể để lại sẹo thâm, lõm. Bệnh nhân thường cảm thấy đau khó chịu, đôi khi có ngứa. Về điều trị bôi eryzel ngày 2 lần, uống một đợt metronidazol trong 1-2 tháng. Những mụn to bùng nhùng có dịch khó tiêu bên trong thì phải chích rạch lấy hết dịch ra nhưng lưu ý vì có thể để lại sẹo lõm ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
Trứng cá mạch lươn: Là một thể nặng nhất của trứng cá. Một số người mụn trứng cá xuất hiện với tình trạng viêm nặng và nhiều mụn liên kết lại thông với nhau tạo thành những đường hầm chứa dịch, máu, mủ... bên trong. Tổn thương xuất hiện rất nhiều trên mặt, lưng, ngực. Bệnh nhân có thể bị đau nhức khi có nhiều mủ. Khi khỏi thường để lại sẹo lồi hoặc sẹo lõm. Về điều trị nên bôi các thuốc kháng sinh tại chỗ như eryzel. Toàn thân uống isotretinoin trong 3-5 tháng nhưng phải có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa da liễu vì thuốc có nhiều tác dụng phụ.
Trứng cá sẹo lồi: Mụn trứng cá to, viêm đỏ, khi nổi lên thường là một cục rất cứng, khi khỏi để lại các sẹo lồi cao lên trên bề mặt da. Vị trí hay gặp ở vùng cằm, vùng da ngay dưới tai, lưng, ngực. Bôi thuốc eryzel tại chỗ ngày 2 lần. Toàn thân uống một đợt erythromycin trong 5 - 10 ngày. Sẹo lồi có thể tiêm kcort 2 - 3 tuần một lần.
Trứng cá đỏ: Là một quá trình viêm mạn tính ở mặt đặc biệt vùng mũi. Bệnh được đặc trưng bởi ban đỏ, sẩn, mụn mủ, giãn mạch và có tăng sinh phì đại tuyến bã. Lúc đầu tổn thương ít nhưng sau đó có tăng dần lên kèm với tăng sinh tuyến bã làm cho mũi phát triển to hơn (còn gọi là mũi sư tử). Thường gặp ở phụ nữ nhiều hơn, tuổi từ 30-50, đôi khi có liên quan đến nội tiết tố ở giai đoạn tiền mãn kinh. Cà phê, trà đặc cũng làm tăng bệnh, nên phải tránh các đồ uống này. Có thể tìm thấy tác nhân tham gia quá trình gây bệnh ở vùng da bị viêm: dermodex folliculorum. Bôi tại chỗ bằng kem metronidazol. Toàn thân uống metronidazol, erythromycin hoặc isotretinoin...
Chăm sóc da khi bị trứng cá
- Không sờ tay lên mặt, không cạy nặn.
- Rửa mặt nhẹ nhàng ngày 2 - 3 lần, không chà mạnh, không làm bật mụn. Rửa bằng nước máy sạch hoặc nước muối pha loãng. Nếu da rất nhờn thì có thể dùng sữa rửa mặt chống nhờn nhưng ngày chỉ dùng sữa một lần. Có thể lựa chọn loại sữa rửa mặt cho phù hợp vì có một số loại sữa dù chống nhờn nhưng vẫn sinh mụn.
- Không nên dùng mỹ phẩm, không đắp mặt nạ, mát xa, xông hơi... khi đang bị mụn.
- Không tự ý bôi các chế phẩm sau: trangalar, cortebios, flucinar, synalar, gentrison, diproson, halog, diprosalic, kem tự pha chế (có trangalar, aspirin, vitamin B1, kem sâm...), một số kem đông y, một số loại kem không rõ nguồn gốc... vì chúng sẽ làm tăng mụn và có thể gây teo da, giãn mạch, da trở nên sần sùi...
- Hạn chế ớt, hạt tiêu, cà phê, trà đặc...; ăn nhiều hoa quả, rau xanh... Uống nhiều nước: 1,5-2 lít/ngày.
- Điều chỉnh chế độ làm việc, không thức khuya quá, không làm việc trí óc căng thẳng kéo dài.
Theo TS. Nguyễn Thị Lai
