Để hỗ trợ 47.000 quân Mỹ đang đồn trú ở nước mình, hằng năm Nhật phải chi khoảng 2 tỉ USD, nghĩa là bằng một phần ba tổng chi phí cho quân đội Mỹ ở Nhật Bản, hơn một nửa ngân sách quốc phòng của nước chủ nhà (3,9 tỉ USD) và gấp ba lần số tiền Đức chi ra để hỗ trợ quân đội Mỹ đồn trú ở Đức.

Ở một quốc gia tấc đất tấc vàng như Nhật Bản, rất nhiều căn cứ quân sự Mỹ vẫn có sân golf, sân chơi bóng bầu dục và những khu mua sắm khổng lồ với các quán xá đủ loại từ Taco Bell tới Subway hay Starbucks.

Trước những cảnh xốn mắt như thế, “những người dân sống trong các khu vực chật chội trong những căn nhà nhỏ xíu sẽ nổi giận” như Hideki Toma, một quan chức chính phủ hiện đang giải quyết vấn đề di dời các căn cứ quân sự Mỹ ở Okinawa, bày tỏ. Sự mệt mỏi và chịu đựng đối với lính Mỹ được người dân ở Ginowan thể hiện gần như công khai.

Các tờ báo địa phương thường xuyên đăng những bức ảnh một sân golf gần căn cứ không quân Kadena, và bất cứ khi nào một binh lính Mỹ thuộc lực lượng đồn trú dính líu đến các vụ quân nhân say đánh nhau, hiếp dâm hay phạm tội là ngay lập tức báo chí lên tiếng chỉ trích gay gắt và dữ dội.

Okinawa từng là một chiến trường đẫm máu trong Chiến tranh thế giới thứ hai, người dân ở đây giờ cảm thấy sự hiện diện tiếp tục của lính Mỹ trở thành một gánh nặng bất công với họ, dù rằng việc yêu cầu toàn bộ quân Mỹ rời Nhật Bản không phải là điều nhận được sự ủng hộ tuyệt đối.

Thế nhưng, vấn đề phức tạp hơn là các sân golf và sân bóng chày. Nhật Bản hiện đang phải trang trải hầu hết chi phí hỗ trợ quân đội Mỹ, bao gồm duy trì và nâng cấp cơ sở hạ tầng cũng như trả lương cho hàng chục ngàn nhân viên dân sự người Nhật làm việc trong các căn cứ của Mỹ.

Các chính phủ trước đây sẵn lòng chi tiền vì muốn duy trì quan hệ đặc biệt với Mỹ. Giáo sư quan hệ quốc tế Eiichi Hoshino của Đại học Ryukyus nhận định: “Nhật Bản đã duy trì việc trả khoản tiền nói trên đơn giản vì muốn lực lượng Mỹ ở lại. Nếu muốn quân Mỹ ở lại đây bằng bất cứ giá nào thì Nhật Bản rõ ràng phải xì tiền ra”.

Mặt khác, về phía Mỹ, các quan chức vẫn luôn nhắc đi nhắc lại rằng việc Mỹ triển khai quân đội, máy bay chiến đấu và tàu sân bay vận hành bằng năng lượng hạt nhân duy nhất bên ngoài lãnh thổ Mỹ ở Nhật Bản đã giúp nước này cắt giảm chi phí quốc phòng rất lớn và vẫn tuân thủ hiến pháp hòa bình của mình. Họ cũng cho rằng sự hiện diện của Mỹ ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang ở Đông Á với tư cách là đối trọng cho những kế hoạch khó lường của CHDCND Triều Tiên và sự nổi lên của Trung Quốc.

Trước giờ, sự hiện diện quân sự của Mỹ ở Nhật vẫn là một đề tài cấm kỵ. Nhưng do khủng hoảng kinh tế và yêu cầu một mối quan hệ cân bằng hơn, các nhà cải cách trong chính phủ mới của Nhật Bản đang muốn thay đổi điều đó. Việc đổi tiền lấy an ninh như trước giờ đang gặp phải áp lực ngày càng lớn kể từ khi Thủ tướng Yukio Hatotyama lên nắm quyền vào tháng 9-2009.

Mặc dù vẫn khẳng định liên minh Mỹ - Nhật là “hòn đá tảng” trong chính sách đối ngoại của Tokyo, ông Hatoyama nói rằng ông muốn đánh giá lại, và mới tháng trước ông nhấn mạnh “đây sẽ là một năm rất quan trọng trong quan hệ giữa hai nước”. Có điều động thái này lại đến từ một đồng minh “chịu chi” và là đối tác chiến lược quan trọng nhất của Mỹ ở châu Á, lại diễn ra vào thời điểm không đúng lúc chút nào với những cân nhắc ở Washington.

Mới tuần rồi, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã đề xuất một ngân sách quốc phòng kỷ lục 708 tỉ USD cho năm tài khóa 2011 bởi nhiều khả năng phần lớn ngân sách này sẽ phải đổ vào hai cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan.

Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ chuyển khoảng 8.000 quân từ Okinawa về đảo Guam, vùng lãnh thổ thuộc Mỹ trên Thái Bình Dương, và Washington hi vọng Nhật Bản trả khoản chi phí di dời ước tính khoảng 6 tỉ USD.

Tâm điểm của cuộc tranh luận Nhật - Mỹ nằm ở hòn đảo Okinawa phía nam Nhật Bản, nơi đặt phần lớn trong gần 100 căn cứ quân sự của Mỹ tại Nhật. Sân bay Futenma, nơi hàng ngàn lính thủy đánh bộ Mỹ đang đồn trú, dự định được chuyển từ thị trấn Ginowan tới Nago, một vùng thưa dân hơn trên đảo. Nhưng kế hoạch đó vấp phải khó khăn vào tháng trước sau khi Nago bầu ra một thị trưởng mới với lập trường phản đối việc tiếp nhận căn cứ quân sự của Mỹ.

Theo Hải Minh

TIN LIÊN QUAN
	Nhiều người Nhật muốn "đá bay" căn cứ Mỹ khỏi Okinawa
	Obama kêu gọi củng cố lại liên minh Mỹ-Nhật
	Nhật Bản ngừng tiếp nhiên liệu cho cuộc chiến Afghanistan
	Mỹ chưa muốn mất đồng minh Nhật
	Ba hiệp định bí mật Nhật - Mỹ bị phanh phui
	Số phận căn cứ quân sự Mỹ tại Nhật vẫn treo lơ lửng
	Nhật Bản: Đảng liên minh đòi đuổi căn cứ Mỹ
	Mỹ, Nhật cam kết làm mới quan hệ