Có một gương mặt được khán giả nhớ qua một số vai diễn trong những bộ phim nhiều người hâm mộ vào những năm 80, 90 của thế kỷ 20, một nghệ sĩ đã có ba chục năm gắn bó với hãng phim truyện Việt Nam với vai trò diễn viên, và rồi từ hơn chục năm nay, anh đã trở thành đạo diễn - đó là nghệ sĩ ưu tú, diễn viên, đạo diễn Bùi Cường.
 |
| NSƯT Bùi Cường |
Sinh ra ở Thường Tín nhưng từ nhỏ Bùi Cường đã cùng gia đình sống ở phố Hàng Cháo, Hà Nội. Vốn rất yêu văn nghệ nhưng Bùi Cường không đến với điện ảnh ngay từ đầu mà qua một “con đường vòng” mất đến gần chục năm trời.
Tốt nghiệp phổ thông, Bùi Cường học trung cấp điện và rồi về làm việc ở Xí nghiệp Điện cơ Thống Nhất. Anh thường xuyên tham gia đội kịch của thành phố và đóng góp nhiều cho thành công của đội. Năm 1973, anh trúng tuyển vào lớp diễn viên điện ảnh khoá 2 và từ đó anh bắt đầu con đường điện ảnh của mình.
Hơn các bạn đồng khoá 7- 8 tuổi và say điện ảnh đến đắm đuối nhưng thành công không đến nhanh với Bùi Cường. Trong khi có bạn được chọn làm phim từ lúc đang học, có bạn được mời vào vai diễn hay và đạt thành công ngay từ khi mới ra trường, còn anh, sau khi tốt nghiệp về hãng phim truyện Việt Nam, suốt mấy năm liền cái tên Bùi Cường chưa được nhiều người nhắc đến. Hầu hết các vai anh đóng đều chưa để lại ấn tượng mạnh cho khán giả.
Cho đến khi bộ phim "Làng Vũ Đại ngày ấy" của đạo diễn Phạm Văn Khoa ra đời, Bùi Cường mới trở nên nổi tiếng thực sự khi vào vai Chí Phèo. Được xây dựng dựa trên các truyện "Chí Phèo", "Sống mòn" và "Lão Hạc" của nhà văn Nam Cao, các nhà làm phim đã tạo nên diện mạo và không khí của làng Vũ Đại khá điển hình cho làng quê Việt Nam trong những năm trước Cách mạng mà mảng để lại ấn tượng sâu đậm nhất trong phim là mảng xây dựng trên truyện "Chí Phèo".
Với cách thể hiện như “nhập đồng” vào nhân vật, Bùi Cường đã cho khán giả “chiêm ngưỡng” bằng xương bằng thịt một Chí Phèo cùng đường bị lưu manh hóa, sẵn sàng cào mặt ăn vạ bất cứ lúc nào.
Không chỉ hy sinh “ngoại hình” để cho nhân vật thật “giống” Chí Phèo trong nguyên mẫu văn học, Bùi Cường còn cố gắng tạo từng cái nhìn, cái cười, từng hành động “đặc trưng” Chí Phèo khiến người xem không thể nào quên.
Và, quan trọng hơn cả là Bùi Cường đã lột tả được khát vọng được yêu, được nếm mùi hạnh phúc, được sống như những người bình thường của một con người bị gạt ra ngoài lề xã hội. Chính điều này đã khiến người xem cảm nhận được nỗi đau, nỗi uất hận của một thân phận với một kết thúc bi thảm của kiếp người.
Phải nói rằng diễn xuất của Bùi Cường trong phim trở nên "đắc địa” bởi bên cạnh anh có những nghệ sĩ hợp vai và sống hết mình với vai diễn. Đó là Thị Nở xấu “ma chê quỷ hờn” mà cũng biết làm duyên, cũng say đắm và nồng nhiệt khi yêu (Đức Lưu đóng). Đó là Bá Kiến gian hùng, xảo quyệt, đểu cáng hiếm có do Mạnh Sinh đóng.
Các nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, Bá Kiến đã trở thành những vai diễn để đời của các diễn viên Bùi Cường, Đức Lưu, Mạnh Sinh. Riêng Bùi Cường, thành công của anh đã được ghi nhận bởi giải Nam diễn viên xuất sắc cho vai Chí Phèo tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ VI năm 1983.
Sau vai Chí Phèo, Bùi Cường đến với "típ" nhân vật anh thường được mời đóng: đó là các vai bộ đội, biệt động, chiến sĩ... Một trong những nhân vật được Bùi Cường thể hiện có chiều sâu là tiểu đội trưởng Mộc trong phim "Không có đường chân trời" (đạo diễn Khánh Dư).
Bùi Cường đã khiến người xem xúc động, cảm thông khi anh khắc họa sống động một mẫu nhân vật tuyệt đối trung thành, sẵn sàng hy sinh mọi khát vọng và cả cuộc sống của mình để hoàn thành nhiệm vụ.
Để bảo vệ cái kho lương thực bị bỏ quên giữa rừng, các chiến sĩ của anh lần lượt ngã xuống, có những người không chịu nổi đói rét và nguy hiểm đã bỏ trại ra đi. Chỉ còn mình Mộc ở lại bên những nấm mồ mới đắp.
Người xem lặng người trước cảnh Mộc đuối sức dần, anh lần tìm sẵn cho mình một tấm bia đá và chìm đắm trong giấc mơ quân ta cùng đồng bào đến nhận ngô khoai sắn... Diễn xuất mộc mạc, tự nhiên của Bùi Cường đã chinh phục được khán giả, khiến cho bộ phim chiến tranh có thêm sức nặng.
Sau 15 năm gắn bó với nghiệp diễn viên, niềm say mê điện ảnh đã dẫn anh đến với nghề đạo diễn. Vào đầu những năm 90, phim thị trường xuất hiện, phát triển rầm rộ với phong trào “nhà nhà làm phim - người người làm phim”, Bùi Cường thử sức mình trong cả việc làm phim lẫn kinh doanh phim và đã đạt được thành công bước đầu.
Bộ phim truyện video đầu tay Bùi Cường làm đạo diễn là "Người hùng râu quặp" (1990). Cùng các bạn huy động vốn làm phim, Bùi Cường xác định chỉ có làm phim hài thì mới thu hút được khán giả, và cùng với nhà biên kịch Nguyễn Anh Dũng, Bùi Cường đã phát triển cái tứ "râu quặp" sợ vợ của các anh chàng bỗng trở nên vô tích sự trong cuộc sống đầy biến động của thị trường.
Đạo diễn Bùi Cường đã chọn Minh Vượng vào vai nữ chính, cũng là lần đầu tiên chị xuất hiện trên màn ảnh trong thể loại hài. Vào vai bà vợ béo nhưng khi ấy chị còn "bông hồng nhỏ" đến nỗi đoàn phim phải "chế tạo" thêm các phụ tùng để chị độn cho thêm đẫy đà!
Nào ngờ cái nghiệp đóng hài và cái duyên "phát tướng" từ "Người hùng râu quặp" đã gắn luôn với Minh Vượng cho đến tận bây giờ. "Người hùng râu quặp" trở thành một trong những phim khá ăn khách trong dòng phim thị trường vào đầu những năm 90.
 |
| Nghệ sĩ Bùi Cường đang chỉ đạo diễn xuất cho diễn viên |
Bùi Cường tiếp tục chinh chiến với điện ảnh thị trường bằng các phim video "Kẻ cướp cô dâu", "Chuyện tình một ngôi sao"... và trong những năm điện ảnh Việt Nam đối mặt với vô vàn khó khăn ấy, đây cũng là một cách tự cứu mình bằng nghề của nhiều nghệ sĩ.
Bộ phim truyện nhựa đầu tay cuả đạo diễn Bùi Cường là "Người đàn bà không con" theo kịch bản của Trịnh Thanh Nhã, hoàn thành năm 1996. Cứ tưởng Bùi Cường chỉ quen với loại phim hài, giải trí, không ngờ anh bắt tay vào làm phim tâm lý, bi kịch cũng khá chững chạc. "Người đàn bà không con" khai thác số phận của người phụ nữ thiệt thòi, đã hy sinh tất cả những năm tháng thanh xuân của mình ở chiến trường.
Ngày hòa bình, chị về làng với thân phận của người đàn bà quá lứa nhỡ thì- những người "trắng tay" trước tình yêu và hạnh phúc. Trời run rủi cho chị một đứa con trong bụng, và câu chuyện trở nên phức tạp trước dư luận của xóm làng nếu đứa con ấy sinh ra không có bố. Chị đi đến một hợp đồng hôn nhân để làm yên mọi chuyện, nhưng đây cũng là sự mở đầu của những sự trớ trêu khác...
Bộ phim phác hoạ được bức tranh nông thôn Việt Nam mộc mạc và dung dị, nhưng bên dưới bề mặt hiền hoà ấy là những đợt sóng ngầm của thân phận con người.
Đặc biệt, sự nhạy cảm của một người từng là diễn viên đã giúp cho đạo diễn Bùi Cường cảm nhận được những giằng xé nội tâm, những nỗi đau thầm kín của nhân vật và anh cố gắng khơi sâu cái mạch ngầm tâm trạng. "Người đàn bà không con" được ghi nhận bằng Giải cho phim đầu tay của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 1996.
Sau "Người đàn bà không con" đạo diễn Bùi Cường được Hãng Phim Truyện Việt Nam giao làm phim "Mái trường yên tĩnh" (năm 2004) và gần đây nhất là phim "Năm ngày trong đời vị tướng" (2005). Cả hai phim đều được xây dựng theo kịch bản của nhà biên kịch Nguyễn Anh Dũng.
 |
| Vợ chồng nghệ sĩ Bùi Cường và hai cô con gái |
Nhiều người biết tình bạn và sự hợp tác gần hai chục năm nay của anh với nhà biên kịch Nguyễn Anh Dũng. Ở đâu đó giữa biên kịch và đạo diễn “cơm chẳng lành canh chẳng ngọt” còn tình cảm giữa nhà biên kịch và đạo diễn ở họ vẫn bền chặt như ngày đầu họ gặp nhau từ phim "Người hùng râu quặp".
Trong lĩnh vực phim truyền hình, đạo diễn Bùi Cường cũng đạt được một số thành công. Tính cho đến nay, Bùi Cường đã làm đạo diễn khoảng 80 tập phim truyền hình.
Đặc biệt, bộ phim truyền hình dài 29 tập mang tên "Ông tướng tình báo và hai bà vợ" của anh trình chiếu trên sóng truyền hình đã được khán giả hào hứng dõi theo bởi ở đó có những tình huống éo le mà khá chân thực, có những nhân vật dám hy sinh hạnh phúc riêng tư của mình cho cách mạng nhưng trong lòng vẫn chan chứa khát vọng con người. Phim được đánh giá xứng đáng với Huy chương Vàng tại Liên hoan phim Truyền hình toàn quốc.
Người ta thường nói gia đình nghệ sĩ hay phức tạp, “bấp bênh”. Điều này hoàn toàn trái ngược với Nghệ sĩ ưu tú Bùi Cường, bởi anh có một gia đình êm ấm và rất hạnh phúc. Mối tình của anh Bùi Cường và cô gái gốc Hà Nội Kim Mùi nhen nhóm từ những ngày anh còn đi học, họ xây dựng gia đình năm 1977 - khi anh vừa tốt nghiệp lớp diễn viên và về Hãng phim Truyện công tác. Gần 30 năm nay, hạnh phúc của anh chị vẫn tươi xanh như ngày nào...
 |
| Đạo diễn Bùi Cường (áo đỏ) đang chỉ đạo diễn xuất cho diễn viên trong phim "Luật giang hồ" |
Từng học dược nhưng rồi chị Kim Mùi chọn cho mình con đường “sự nghiệp tại gia”, nghĩa là kinh doanh và chăm lo cho cuộc sống của chồng con, của gia đình. Phía sau thành công của một người đàn ông bao giờ cũng có bóng dáng của một người phụ nữ, nhất là những người nghệ sĩ lại càng cần sự chia sẻ từ “nửa thứ hai” của mình.
Và chị Kim Mùi thực sự là chỗ dựa vững chắc của anh Bùi Cường, là người giữ lửa những đam mê nghề nghiệp của anh và cuộc sống yên ấm của gia đình. Sống trong tình thương yêu của cha mẹ, hai cô con gái của anh chị đều đã trưởng thành: Bảo Ly tốt nghiệp khoa Kinh tế Đối ngoại trường Đại học Quốc gia, đã ra công tác; Bảo Liên đang là sinh viên trường Đại học Ngoại thương.
Nhiều người khen Bùi Cường trẻ lâu. Một phần có lẽ do anh sống khá hồn nhiên, nhưng điều quan trọng mà ít ai biết, Bùi Cường là một vận động viên cầu chinh có hạng. Sinh hoạt ở câu lạc bộ cầu chinh của Hà Nội từ hơn 20 năm nay, Bùi Cường đã đạt nhiều Huy chương vàng, Huy chương bạc về môn đá cầu. Anh bảo sau những ngày tháng làm phim căng thẳng, ra sân đá cầu là người sảng khoái, quên hết mệt nhọc...
Có một câu chuyện đặc biệt chúng tôi muốn dành cho phần kết khi cùng Nghệ sĩ ưu tú Bùi Cường đến một nơi thiêng liêng mà thật sự gắn bó với anh - đó là Viện Bảo tàng Quân đội ở phố Điện Biên Phủ Hà Nội. Trong Bảo tàng có gian trưng bày này lưu giữ những dấu tích anh hùng của các chiến sĩ cảm tử quân đã dũng cảm chiến đấu bảo vệ Hà Nội suốt 60 ngày đêm năm 1946.
Cha của Bùi Cường, cụ Bùi Văn Vòng, vốn là một tiền đạo bóng đá nổi tiếng thời bấy giờ, đã gia nhập đội cảm tử quân và đã anh dũng hy sinh khi Bùi Cường còn đang nằm trong bụng mẹ. Người mẹ 31 tuổi ở vậy từ ngày ấy, vừa nuôi các con, vừa góp phần nuôi cán bộ. Bùi Cường luôn tự hào về truyền thống gia đình, anh cũng rất tự hào vì được thừa hưởng “gien” văn nghệ và thể thao của cha - người cha mà anh hằng tôn thờ nơi sâu thẳm trong tim!
Đó là những điều khán giả ít biết về Nghệ sĩ ưu tú Bùi Cường - người đã có “vai diễn để đời” Chí Phèo. Xin chúc Nghệ sĩ ưu tú Bùi Cường mãi giữ trong mình ngọn lửa đam mê điện ảnh mà không phải nghệ sĩ nào cũng có được.
Theo 
