Theo bác sĩ di truyền - ưu sinh Trương Gia Minh (Trung Quốc), sự khác biệt trên không chỉ liên quan đến thể chất bẩm sinh mà còn phụ thuộc vào tốc độ chuyển hóa caffeine - dấu hiệu phản ánh khả năng xử lý của gan và mức độ ổn định của hệ thần kinh. Đặc biệt, nếu một người vốn uống cà phê thấy thoải mái nhưng gần đây uống xong lại cảm thấy mệt hơn, đó có thể là tín hiệu cảnh báo hệ thần kinh đã phải hoạt động trong trạng thái căng thẳng kéo dài.
Bác sĩ Trương giải thích, caffeine là một trong những thành phần chính của cà phê. Khi vào cơ thể, caffeine nhanh chóng tác động lên não bộ bằng cách tạm thời chiếm giữ các thụ thể adenosine. Bình thường, adenosine có nhiệm vụ gửi tín hiệu “đã mệt, cần nghỉ ngơi” đến não. Khi các thụ thể này bị caffeine chiếm chỗ, não sẽ hiểu nhầm rằng cơ thể vẫn còn tỉnh táo và đủ năng lượng, từ đó tạo ra cảm giác hưng phấn, tỉnh táo.
Sau đó, khả năng và tốc độ gan xử lý caffeine sẽ quyết định phản ứng tiếp theo của cơ thể. Nếu gan chuyển hóa caffeine nhanh, chất này sẽ sớm được phân giải, cảm giác tỉnh táo chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi cơ thể quay trở lại trạng thái cân bằng. Ngược lại, nếu quá trình chuyển hóa chậm, caffeine sẽ lưu lại trong cơ thể lâu hơn, khiến não không nhận được tín hiệu thư giãn. Hệ quả là tim đập nhanh hơn, cảm giác bồn chồn gia tăng và chất lượng giấc ngủ dễ bị ảnh hưởng.
Theo bác sĩ Trương, những người có khả năng chuyển hóa caffeine nhanh thường phù hợp với môi trường sống có nhiều áp lực và nhịp độ cao. Trong khi đó, nhóm chuyển hóa chậm nhạy cảm hơn với các tác động bên ngoài, dễ nhận biết những thay đổi dù nhỏ trong cơ thể.
Điều đáng lưu ý là sự thay đổi trong phản ứng với cà phê. Nếu trước đây một người uống cà phê thấy bình thường nhưng theo thời gian lại trở nên nhạy cảm hơn, đó thường là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang tích lũy áp lực. Đặc biệt, trường hợp uống cà phê xong không tỉnh táo hơn mà còn cảm thấy mệt mỏi, uể oải, nhiều khả năng hệ thần kinh đã duy trì trạng thái căng thẳng cao độ trong thời gian dài.
Bác sĩ Trương nhấn mạnh, đây không phải hiện tượng ngẫu nhiên mà là một dạng cảnh báo của cơ thể. Khi caffeine không còn mang lại cảm giác tỉnh táo mà ngược lại khiến con người kiệt sức, đó là lúc cơ thể đang phát tín hiệu rằng nhịp sống hiện tại đã quá nhanh và quá tải. Việc nhận ra sớm những thay đổi này có ý nghĩa quan trọng, giúp mỗi người điều chỉnh thói quen sinh hoạt, giảm bớt kích thích không cần thiết và cho hệ thần kinh cơ hội được nghỉ ngơi, phục hồi.
