
Rắn không thực sự nghe tiếng kèn
Hình ảnh những nghệ sĩ đường phố Ấn Độ ngồi bên chiếc giỏ mây, thổi kèn pungi trong khi rắn hổ mang vươn mình, uốn lượn đã trở thành một biểu tượng quen thuộc trong văn hóa đại chúng.
Từ các bộ phim Hollywood đến những chương trình du lịch, màn trình diễn này thường khiến du khách tò mò về cách con người có thể “điều khiển” loài rắn.
Nhiều người cho rằng âm nhạc từ cây kèn chính là yếu tố khiến rắn hổ mang chuyển động theo nhịp điệu. Tuy nhiên, xét dưới góc độ sinh học, cách lý giải này không chính xác. Con rắn không thực sự “múa” theo tiếng kèn mà phản ứng trước những chuyển động và tác động từ môi trường xung quanh.

Rắn không có tai ngoài, ống tai hay màng nhĩ như con người. Khả năng tiếp nhận âm thanh truyền trong không khí của chúng rất hạn chế. Thay vào đó, rắn nhạy với các rung động truyền qua mặt đất và có thể cảm nhận chúng thông qua hệ thống xương hàm cùng cơ thể.
Vì vậy, những âm thanh phát ra từ cây kèn pungi không phải yếu tố khiến rắn chuyển động theo giai điệu. Tiếng kèn chủ yếu góp phần tạo không khí và thu hút sự chú ý của người xem.
Khi nắp giỏ được mở, rắn hổ mang phải đối mặt với ánh sáng, không gian thay đổi và một vật thể chuyển động ngay trước mặt. Trong tình huống cảm thấy bị đe dọa, con vật có xu hướng nâng phần thân trước, ngóc đầu và bành cổ để quan sát, đồng thời sẵn sàng tự vệ.
Tư thế này thực chất là một phản ứng cảnh giác và phòng thủ. Rắn không chủ động biểu diễn hay thực hiện động tác theo mong muốn của người điều khiển.

Người biểu diễn hiểu đặc điểm này nên thường giữ khoảng cách nhất định và di chuyển cây kèn trước mặt con vật. Những chuyển động liên tục khiến rắn tập trung quan sát và phản ứng theo hướng di chuyển của vật thể.
Vì sao rắn liên tục lắc lư theo cây kèn?
Trong quá trình biểu diễn, nghệ nhân thường đưa cây kèn qua lại trước mắt rắn. Con vật theo dõi chuyển động của vật thể để xác định hướng nguy hiểm và điều chỉnh tư thế.
Do đó, khi người biểu diễn dịch chuyển cây kèn sang hai bên, đầu và phần thân trên của rắn cũng chuyển động tương ứng. Từ góc nhìn của khán giả, sự phối hợp này tạo cảm giác như rắn đang nhảy theo tiếng nhạc.

Thực tế, đây là kết quả của phản ứng theo dõi vật thể chuyển động và cơ chế phòng vệ của loài vật.
Pungi là loại nhạc cụ truyền thống thường được làm từ quả bầu khô, kết hợp với các bộ phận tạo âm thanh và có hình dáng đặc trưng. Trong màn trình diễn, cây kèn vừa tạo âm thanh thu hút khán giả vừa trở thành vật thể chuyển động mà con rắn tập trung quan sát.
Ở một số màn biểu diễn, nghệ nhân còn tạo ra rung động trên mặt đất bằng cách di chuyển hoặc gõ chân. Rắn có khả năng cảm nhận những rung động này, từ đó càng chú ý đến khu vực xung quanh.
Sự kết hợp giữa chuyển động của cây kèn, rung động và phản ứng phòng vệ của con vật tạo nên màn trình diễn mà nhiều người lầm tưởng là rắn đang bị âm nhạc thôi miên.
Dù cơ chế của màn trình diễn đã được lý giải dưới góc độ khoa học, hình ảnh người thổi kèn cùng rắn hổ mang vẫn có vị trí nhất định trong văn hóa Ấn Độ. Trong truyền thống và tín ngưỡng Hindu, hình tượng rắn Naga gắn với nhiều câu chuyện và biểu tượng tôn giáo, trong đó có mối liên hệ với thần Shiva.
Nghề biểu diễn rắn từng là sinh kế của một số cộng đồng du mục tại Ấn Độ. Tuy nhiên, các quy định về bảo vệ động vật hoang dã đã khiến hoạt động này bị hạn chế nhằm bảo đảm phúc lợi cho động vật.
Vì vậy, màn “múa rắn” nổi tiếng không phải kết quả của khả năng thôi miên bằng âm nhạc. Đằng sau hình ảnh tưởng như kỳ bí là sự kết hợp giữa phản ứng phòng vệ, khả năng cảm nhận rung động và xu hướng theo dõi vật thể chuyển động của loài rắn, cùng kỹ năng biểu diễn được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Theo Người đưa tin