Mỗi ngày, Việt Nam thải ra khoảng 65.000-70.000 tấn rác sinh hoạt, trong đó TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội chiếm phần lớn. Nhưng hơn 60% lượng rác này vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, tốn đất, gây ô nhiễm và phát thải khí mê-tan, loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh gấp hàng chục lần các-bon đi ô xít.
Phòng điều hành nhà máy điện rác. Ảnh: Quang Thái
Tuy nhiên, bước vào kỷ nguyên kinh tế tuần hoàn, những bãi chôn lấp rác lộ thiên đang dần được thay thế bởi các nhà máy điện rác hiện đại. Việc đốt rác phát điện không đơn thuần là triệt tiêu những ngọn núi phế thải, mà chính là quá trình chủ động chuyển hóa nguồn năng lượng tiêu cực thành dòng điện sạch. Tại các đô thị lớn, những dự án điện rác tiên tiến đang chứng minh hiệu quả vượt trội khi vừa giải quyết áp lực mặt bằng chôn lấp, vừa đóng góp hàng triệu kWh vào lưới điện quốc gia. Thay vì để rác phân hủy gây phát thải khí mê-tan, hệ thống này chuyển hóa chất thải thành năng lượng sạch. Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp kiểm soát ngọn lửa và tối ưu hóa quá trình cháy, duy trì nhiệt độ buồng đốt ổn định. Công nghệ này đảm bảo hiệu suất phát điện tối đa và giữ chỉ số khí thải ở ngưỡng an toàn.
Xe chở rác tập kết về nhà máy xử lý. Ảnh: Quang Thái
Chuyển đổi từ "chôn lấp" sang "phát điện" là một hành trình công nghệ đòi hỏi sự đồng bộ rất lớn về cả hạ tầng lẫn cơ chế. Ông Lê Liên, đại diện Tập đoàn Naanovo Energy Canada tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển đổi cách xử lý rác truyền thống sang mô hình kinh tế tuần hoàn.
Ông Liên chia sẻ: “Công nghệ đốt rác phát điện tiên tiến có thể giải quyết cùng lúc hai vấn đề: xử lý triệt để rác thải và tạo ra nguồn điện cùng các sản phẩm tái chế có ích, phục vụ đời sống. Hệ thống nhà máy xử lý rác của tập đoàn Naanovo, được thiết kế theo mô-đun, mỗi mô-đun xử lý khoảng 180 tấn rác mỗi ngày và có thể công suất lên hàng ngàn tấn, phù hợp với đô thị lớn ở Việt Nam. Quá trình vận hành, rác được đốt ở nhiệt độ cao, tạo hơi nước áp suất lớn để quay tua-bin phát điện. Điểm đáng chú ý là công nghệ này kết hợp hệ thống lọc bụi, hấp thụ axit, kiểm soát oxit nitơ và các chất ô nhiễm hiệu quả. Hệ thống lọc khí theo tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt của Bắc Mỹ và châu Âu để hạn chế tối đa chất khí độc hại phát tán ra môi trường”.
Cắt giảm khí mê-tan từ lĩnh vực chất thải không chỉ là câu chuyện của riêng ngành môi trường, mà còn liên quan chặt chẽ đến quy hoạch năng lượng quốc gia. Để dòng vốn công nghệ cao chảy vào lĩnh vực này, các rào cản về thủ tục đầu tư, dòng tiền từ cơ chế giá điện rác và các chính sách ưu đãi tài chính xanh cần phải được khơi thông đồng bộ.
Chuyển tư duy từ "xử lý hậu quả" sang "tái tạo giá trị" chính là chìa khóa để Việt Nam đóng cửa hoàn toàn các bãi chôn lấp lộ thiên. Khi mỗi tấn rác được đưa vào lò đốt không chỉ tạo ra năng lượng hữu ích cho nền kinh tế mà còn trực tiếp triệt tiêu một nguồn phát thải nhà kính cực đoan, đó là lúc lộ trình hành động vì khí hậu chuyển dịch từ cam kết trên giấy thành những con số giảm phát thải đo đếm được trên thực tế.
Nguyễn Long
