UBND tỉnh Bình Định vừa ban hành một số giải pháp mạnh nhằm ngăn chặn nạn buônlậu titan thô đang ngày càng gia tăng, phức tạp tại địa phương này. Tuy nhiên,một “cuộc chiến” mới đang hình thành do sự bất hợp lý trong cấp phép, quy hoạchkhai thác, chế biến khoáng sản…
 |
| Do không chế biến kịp nên titan thô sau khi khai thác đổ ở khắp nơi. Ảnh: Phạm Uyên Thu |
Mới đây,sau khi tiến hành kiểm tra tình hình nóng bỏng tại các địa phương, lãnhđạo UBND tỉnh Bình Định đã yêu cầu tạm dừng mọi hoạt động xuất bán titanthô ra ngoài tỉnh; các cảng trên địa bàn Bình Định gồm Quy Nhơn, ThịNại, Tân Cảng Miền Trung không được làm thủ tục cho các tàu vận chuyểntitan thô rời cảng; Cảng vụ Quy Nhơn không cấp phép xuất cảng đối vớitất cả các phương tiện tàu biển chở titan thô không có nguồn gốc khaithác đi đến các cảng khác trong nước.
Sản lượngkhai thác lớn, năng lực chế biến nhỏ
Ông Nguyễn KimPhương, giám đốc sở Công thương Bình Định, cho biết, trung bình mỗi năm cácdoanh nghiệp khai thác hơn 300.000 tấn titan thô trên địa bàn. Ngoài ra, còn cómột sản lượng rất lớn titan thô khai thác trái phép. Trong khi đó, bốn nhà máychế biến sâu titan ở Bình Định chỉ có tổng công suất chế biến hơn 100.000 tấnmỗi năm. Tuy nhiên, thời gian qua các nhà máy chế biến titan này chỉ hoạt độngcầm chừng hoặc phải ngừng hoạt động do không xuất khẩu được sản phẩm. Một nghịchlý khác là trong khi Bình Định có sản lượng khai thác titan thô khổng lồ thì cácnhà máy chế biến lại không mua được nguyên liệu.
Ông Hồ Quốc Dũng,phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, giải thích: “Phần lớn các doanh nghiệp khaithác titan đều xuất bán khoáng sản thô ra ngoài vì lợi nhuận cao, linh hoạttrong xuất hoá đơn, thậm chí không cần hoá đơn nên họ không muốn bán cho các nhàmáy”. Tình trạng này càng khiến các nhà máy chế biến sâu titan ở Bình Định lâmvào điêu đứng.
Sản lượng khai thácquá lớn nhưng các nhà máy chế biến lại không thu hút được nguyên liệu càng khiếntình trạng xuất lậu titan thô ngày càng gia tăng. Ông Phương thừa nhận: “Hầu hếtcác doanh nghiệp được cấp phép khai thác titan ở Bình Định, cả các doanh nghiệpdo bộ Tài nguyên và môi trường cấp phép, đều không có nhà máy chế biến. Do đó,sau khi khai thác, các doanh nghiệp này chủ yếu tập trung tìm cách bán titanthô”. Ông Dũng cho biết thêm: “Bốn doanh nghiệp được bộ Tài nguyên và môi trườngcấp phép khai thác titan ở Bình Định với diện tích rất lớn nhưng các doanhnghiệp này đều không có nhà máy chế biến sâu titan. Có thể, khi làm hồ sơ xincấp phép, các doanh nghiệp này cam kết sẽ xây dựng cơ sở chế biến nhưng sau khiđược cấp phép họ chỉ tập trung khai thác rồi đua nhau bán titan thô”.
Để hạn chế tìnhtrạng xuất lậu titan thô, mới đây, UBND tỉnh Bình Định ban hành quy định bổ sungđiều kiện vào giấy phép khai thác titan đã cấp và cấp mới (kể cả tận thu) nhưtoàn bộ sản lượng khai thác chỉ được phục vụ sản xuất, chế biến sản phẩm đạttiêu chuẩn xuất khẩu hoặc chỉ được bán lại cho các doanh nghiệp chế biến trênđịa bàn Bình Định. Tuy nhiên, ông Phương thừa nhận, hiện nay chưa có cơ quanquản lý nào kiểm soát việc thực hiện quy định này. Trong khi đó, ông Dũng chobiết, hầu hết các giấy phép khai thác titan do tỉnh cấp đều hết hạn vào cuối nămnay. Khi đó, tỉnh sẽ không cấp mới hoặc gia hạn đối với những doanh nghiệp khôngcó cơ sở chế biến, hoặc không có hợp đồng bán cho các cơ sở chế biến sâu titan.
Tẩu tántài nguyên?
|
Cùng với lệnh cấm xuất bántitan thô ra ngoài địa bàn Bình Định, UBND tỉnh cũng nghiêm cấm chủ đầu tưcác khu công nghiệp, cụm công nghiệp, doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi trênđịa bàn tỉnh ký hợp đồng cho thuê kho, bãi chứa titan thô không có nguồn gốckhai thác; những đơn vị vi phạm sẽ bị thu hồi mặt bằng cho thuê, xử lýnghiêm theo quy định. Cùng thời điểm, UBND tỉnh Bình Định đã thành lập khẩncấp hai đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành kiểm tra hoạt động mua bán, vậnchuyển, chứa titan thô trái phép tại các kho bãi trên địa bàn tỉnh; đồngthời kiểm tra đối với các doanh nghiệp titan để truy thu thuế tài nguyên,các loại phí phải nộp trong quá trình khai thác titan.
Các lệnh cấm trênđang gây ra một tình hình “nóng” mới ở Bình Định. Bà B.N.R., đại diện một doanhnghiệp đang khai thác titan tại khu kinh tế Nhơn Hội, lo lắng tiết lộ: “Sau khicó lệnh cấm xuất bán titan thô ra ngoài Bình Định, một số đầu mối tiêu thụ titanlâu nay của công ty chúng tôi đã tạm dừng hợp đồng. Hiện công ty chúng tôi đangxúc tiến làm việc với các nhà máy chế biến titan trên địa bàn Bình Định để tiêuthụ sản lượng đã khai thác. Tuy nhiên, nhu cầu nguyên liệu của các nhà máy nàyít lắm. Mặt khác, giá cả cũng khó thống nhất được”. Tương tự, nhiều doanh nghiệpkhai thác titan khác ở Bình Định cũng đang chạy đua tìm đối tác tiêu thụ sảnlượng titan đã, đang và sẽ khai thác. Một số doanh nghiệp thừa nhận, khi khôngcòn được xuất bán cho các đối tác ngoài tỉnh Bình Định, họ thật sự chưa biếtgiải quyết thế nào với khối lượng titan đang tồn đọng rất lớn hiện nay. ÔngT.H.V., giám đốc một doanh nghiệp khai thác titan ở Phù Mỹ, nói: “Chúng tôi cũngđã nghĩ đến việc đầu tư xây dựng nhà máy chế biến nhưng cần phải có vốn lớn,quan trọng là khó tiêu thụ sản phẩm, lỗ là cái chắc. Chúng tôi đang định liênkết với các doanh nghiệp khác xây dựng cơ sở chế biến titan trên 52% để xuấtkhẩu”.
Trong khi đó, ôngDũng khẳng định: “Chúng tôi đang kiên quyết lập lại trật tự trong hoạt động khaithác, vận chuyển, mua bán titan. Chúng tôi sẽ áp dụng, triển khai nhiều biệnpháp mạnh để ngăn chặn thất thoát tài nguyên quốc gia, thất thu nguồn thuế, ngănchặn môi trường bị huỷ hoại”.
Theo PhạmUyên Thu
SGTT
