Đề thi khơi mở những kết nối ý nghĩa trong cuộc sống hiện đại

Cô Phan Kim Dung, Tổ trưởng chuyên môn tổ Văn THCS trường Phenikaa đánh giá đề Ngữ văn Hà Nội năm nay "khơi mở những kết nối ý nghĩa trong cuộc sống hiện đại".

Đề thi bám sát tinh thần đổi mới, không đặt trọng tâm vào việc tái hiện kiến thức mà hướng đến đánh giá năng lực đọc hiểu, cảm thụ văn học, tư duy phản biện và khả năng vận dụng những trải nghiệm thực tiễn của học sinh.

Cấu trúc đề thi mạch lạc, cân đối giữa phần đọc hiểu và phần viết. Các câu hỏi được thiết kế theo trình tự từ nhận biết đến vận dụng, vừa bảo đảm yêu cầu cơ bản vừa tạo cơ hội để học sinh thể hiện chiều sâu suy nghĩ và dấu ấn cá nhân. Đặc biệt, chủ đề xuyên suốt của đề thi là sự kết nối giữa con người với thiên nhiên, cộng đồng và cuộc sống, mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Với văn bản đọc hiểu là bài thơ Trăng trong rừng và những đứa trẻ của nhà thơ Thanh Thảo, cô Dung cho hay đây là một ngữ liệu khá thú vị, giàu chất thơ và mang đậm hơi thở cuộc sống vùng cao.

"Hình ảnh những đứa trẻ nơi núi rừng chỉ được đón “trăng rằm qua kẽ lá”, mang trong mình khát vọng khám phá thế giới rộng lớn hơn đã tạo nên chiều sâu cảm xúc cho văn bản. Bên cạnh đó, hình tượng vầng trăng được xây dựng như một người bạn, một vẻ đẹp thiên nhiên gần gũi, vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng về những điều tốt đẹp mà con người luôn hướng tới", cô chia sẻ.

Ngoài ra, ngữ liệu phù hợp với lứa tuổi học sinh, vừa tạo điều kiện để các em phát huy khả năng cảm nhận và suy luận. Đây cũng là một ngữ liệu có tính giáo dục cao khi khơi gợi ở người đọc khát vọng khám phá, tinh thần kết nối và sự trân trọng những giá trị bình dị của cuộc sống.

W-Ngu Van.jpg

Thí sinh hoàn thành bài thi môn Ngữ văn sáng 30/5 trong kỳ thi lớp 10 Hà Nội năm 2026. Ảnh: Nguyễn Huy

Hệ thống câu hỏi đọc hiểu có độ mở tốt

Theo cô, các câu hỏi đọc hiểu được xây dựng theo hướng tăng dần mức độ nhận thức. Câu 1 và câu 2 thuộc dạng nhận biết, kiểm tra những kiến thức nền tảng về thể thơ và khả năng khai thác thông tin trực tiếp từ văn bản.
Câu 3 yêu cầu phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa trong hai dòng thơ về hình ảnh vầng trăng. Đây là dạng câu hỏi quen thuộc nhưng đòi hỏi học sinh phải gắn biện pháp nghệ thuật với nội dung biểu đạt thay vì chỉ nêu tác dụng chung chung.

Câu 4 có tính phân hóa rõ nét hơn khi yêu cầu lí giải ý nghĩa lời gọi trăng của những đứa trẻ ở khổ thơ cuối. Để trả lời tốt, học sinh cần nhận ra khát vọng giao hòa với thiên nhiên, mong muốn được sẻ chia, khám phá và làm giàu đời sống tinh thần của các em nhỏ nơi núi rừng.

Đáng chú ý nhất là câu 5. Từ hình ảnh những đứa trẻ chưa từng ra biển nhưng vẫn khao khát khám phá thế giới, đề bài đặt học sinh trước một lựa chọn mang tính trải nghiệm: bằng lòng với cuộc sống hiện tại hay dấn thân khám phá những chân trời mới. Đây là câu hỏi mở, không có đáp án duy nhất, tạo điều kiện để học sinh thể hiện quan điểm cá nhân. Tuy nhiên, những bài viết chỉ lựa chọn mà thiếu lý giải hoặc lập luận chưa thuyết phục sẽ khó đạt điểm tối đa.

Yêu cầu viết đoạn văn 200 chữ phân tích hình ảnh “những đứa trẻ” trong bài thơ là dạng bài tương đối quen thuộc. Học sinh cần làm nổi bật vẻ đẹp hồn nhiên, trong trẻo, giàu ước mơ và khát vọng khám phá của các em nhỏ nơi núi rừng. Điểm hay của yêu cầu này là tạo cầu nối tự nhiên giữa phần đọc hiểu và phần viết, giúp học sinh khai thác sâu hơn giá trị nội dung của văn bản.

Ở bài nghị luận xã hội 4 điểm, đề bài đặt ra một vấn đề mang tính thời sự và gần gũi: làm thế nào để tạo nên những kết nối tích cực trong bối cảnh một bộ phận người trẻ đang dần mất đi sự gắn kết với cuộc sống xung quanh.

"Đây là dạng bài nghị luận về giải pháp, phù hợp với trọng tâm chương trình Ngữ văn 9. Để làm tốt, học sinh cần xác định đúng yêu cầu của kiểu bài và vấn đề nghị luận. Học sinh cần tập trung vào yêu cầu “đề xuất giải pháp” thay vì chỉ phân tích thực trạng hay ý nghĩa của sự kết nối. Những giải pháp như tăng cường giao tiếp trực tiếp, tham gia hoạt động cộng đồng, biết lắng nghe, chia sẻ, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm hay chủ động xây dựng các mối quan hệ tích cực đều là những hướng triển khai phù hợp.

Thử thách của đề nằm ở việc xác định đúng khái niệm “kết nối”. Nếu hiểu quá hẹp, chỉ giới hạn trong các mối quan hệ bạn bè hoặc trên mạng xã hội, bài viết sẽ thiếu chiều sâu. Những bài làm tốt sẽ biết mở rộng vấn đề đến sự kết nối với gia đình, cộng đồng, thiên nhiên và chính bản thân mình, đồng thời gắn với trải nghiệm thực tế của lứa tuổi học sinh", cô Dung nói.

Nhìn chung nữ giáo viên đánh giá, đề thi Ngữ văn của Hà Nội năm nay là một đề thi có chất lượng chuyên môn tốt, bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu đánh giá năng lực và định hướng giáo dục. Từ hình ảnh vầng trăng trong rừng đến câu chuyện về những kết nối tích cực trong xã hội hiện đại, đề thi gửi gắm thông điệp ý nghĩa về khát vọng khám phá, sự sẻ chia và trách nhiệm xây dựng những mối quan hệ nhân văn trong cuộc sống.
"Đây là một đề thi giàu sức gợi, tạo cơ hội để học sinh không chỉ thể hiện kiến thức, kĩ năng mà còn bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và những trải nghiệm chân thực của chính mình", cô chia sẻ.

Năm nay, Hà Nội tổ chức 224 điểm thi với 5.300 phòng thi lớp 10 công lập không chuyên, 385 phòng thi dự phòng. Tất cả các điểm thi đã phối hợp với lực lượng an ninh, công an để chuẩn bị đầy đủ các phương án đảm bảo an toàn, an ninh trong trường thi và khu vực bên ngoài cổng trường thi.

Theo kế hoạch, ngày 30 và 31/5, các thí sinh sẽ chính thức bước vào kỳ thi lớp 10 công lập của Hà Nội năm 2026. Cụ thể, sáng 30/5, thí sinh thi Ngữ văn (trong 120 phút), buổi chiều thi Ngoại ngữ (trong 60 phút). Sáng 31/5, thí sinh thi môn Toán trong 120 phút. Riêng thí sinh dự thi vào lớp 10 trường chuyên sẽ thi thêm các môn chuyên vào ngày 1/6.

Dự kiến từ ngày 19-22/6, Hà Nội sẽ công bố điểm thi lớp 10 trên cổng thông tin của Sở GD-ĐT và cổng tuyển sinh đầu cấp của thành phố.

Theo Vietnamnet