Khi cảm thấy mệt mỏi, ăn uốngkém, mất ngủ... không ít người nghĩ ngay đến việc tìm bác sĩ để “vô nước”(tức truyền nước biển) cho khỏe.
Điều đáng nói ở đây là cảngười muốn “tiếp nước” và người thực hiện việc “tiếp nước” đều cảm thấyhài lòng, dù việc làm đó nhiều khi không cần thiết, tốn kém tiền bạc,thời gian, chưa kể có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.
Ở các phòng mạch tư vàmột số nhà thuốc, hiện tượng người không bệnh tật gì đến đề nghị đượctruyền dịch là phổ biến. Nhiều người chỉ bị đau đầu nhưng cứ nằng nặcđòi vô “nước biển”. Khi gặp bác sĩ, dược sĩ có chuyên môn và có ý tốtkhuyên không nên thì họ phản ứng bằng cách bỏ đi nơi khác để được “tiếpnước”.
 |
| Việc truyền dịch chỉ được thực hiện khi có y lệnh của bác sĩ - (Ảnh: Thanh Đạm) |
Có bao nhiêu loại dịchtruyền?
Người dân thường gọi dịchtruyền nói chung là “nước biển”. Trong giới chuyên môn chia dịch truyềnthành ba nhóm cơ bản sau:
1. Nhóm cung cấp chấtdinh dưỡng cho cơ thể, dùng trong các trường hợp suy kiệt, ăn uống kém:
- Dịch ngọt chứa đườngglucoza (còn gọi là glucose hoặc dextrose) có tác dụng cung cấp nănglượng cho cơ thể. Dung dịch glucoza có nhiều loại: 5%, 10%, 20%, 30%.Nửa lít glucoza 5% cung cấp năng lượng tương đương ăn một bát cơm.
- Dịch chứa chất đạm,chất béo và vitamin như: alversin 40, amigolg 8,5%, amino - plasmal 5%,nutrisol 5%, vitaplex, lipofundin, clinoleic... dùng trong các trườnghợp suy kiệt, suy dinh dưỡng. Các sản phẩm này rất đắt tiền.
2. Nhóm cung cấp nước vàcác chất điện giải, dùng trong trường hợp mất nước, mất máu (tiêu chảy,bỏng, ói mửa...). Đó là các dung dịch lactate ringer, natri clorua 0,9%,bicarbonate natri 1,4%...
3. Nhóm đặc biệt nhưhuyết tương tươi, dung dịch chứa albumin, dung dịch dextran,haes-steril, gelofusin hay dung dịch cao phân tử... dùng trong cáctrường hợp cần bù nhanh chất albumin hoặc lượng dịch tuần hoàn trong cơthể.
Các loại dịch truyền đềulà thuốc dạng đặc biệt, chỉ được dùng khi bác sĩ khám và kê toa.
Các tình huống cầntruyền dịch
Dịch truyền sẽ là liềuthuốc hiệu quả khi được dùng đúng bệnh, đúng lúc, đúng liều. Việc lạmdụng dịch truyền hoặc dùng sai chỉ định có thể dẫn đến nhiều tai biến.Người bệnh cần được truyền dịch trong các tình huống sau:
1. Bồi hoàn thể tích dịchcho cơ thể bị mất như khi sốt cao, ói mửa, tiêu chảy, bỏng, chấn thươnggây chảy máu...
2. Cung cấp chất dinhdưỡng cho cơ thể khi người bệnh không ăn uống được, suy kiệt, hôn mê,phẫu thuật đường ruột...
3. Mượn đường truyền dịchđể pha loãng thuốc đưa vào cơ thể từ từ, vì có một số loại thuốc khôngthể tiêm thẳng và nhanh vào mạch máu.
4. Bồi hoàn các chất điệngiải như natri, kali, canxi, clor... Các chất này thường được phát hiệnthiếu hụt khi làm xét nghiệm máu.
Các tai biến khitruyền dịch
Dù truyền dịch có đúngchỉ định hay không vẫn có thể xảy ra tai biến. Bao gồm:
1. Run tiêm truyền vàsốc. Đang truyền dịch đột nhiên lạnh run, sốt, toát mồ hôi... Nặng hơnsẽ làm tụt huyết áp, hôn mê, ngưng tim ngưng thở và tử vong
2. Nhiễm trùng. Nếu khôngsát trùng kỹ nơi tiêm truyền, các thao tác không đảm bảo vô trùng có thểgây ra nhiễm trùng tại chỗ, viêm tĩnh mạch, sưng phù do lệch kim khỏitĩnh mạch. Nếu vi trùng lan vào máu sẽ gây nhiễm trùng huyết và sốcnhiễm trùng. Nếu sử dụng kim, ống chích, dây truyền cho nhiều người cóthể làm lây bệnh viêm gan siêu vi B,C, nhiễm HIV, sốt rét...
3. Quá tải thể tích. Khitruyền dịch với số lượng lớn hoặc truyền với tốc độ quá nhanh sẽ làm quásức chịu đựng của tim và phổi, dẫn đến mệt, khó thở, suy tim và phù phổicấp. Tai biến này rất dễ xảy ra trên các đối tượng như bệnh nhân lớntuổi, có bệnh tim, suy thận, trẻ em...
4. Tắc khí. Hết dịchtruyền mà không biết hoặc để bóng khí lọt vào mạch máu có thể gây thuyêntắc khí. Nếu nặng có thể gây chết người.
5. Rối loạn thừa. Việctruyền không đúng loại dịch truyền sẽ gây rối loạn thừa các chất cótrong dịch truyền, làm cơ thể mất quân bình.
Việc truyền dịch chỉ antoàn khi có chỉ định của bác sĩ, để xác định cơ thể bệnh nhân đang trongtình trạng như thế nào và cần những loại dịch truyền gì. Cần tuân thủtuyệt đối các quy định trong truyền dịch về tốc độ, thời gian, số lượng,dụng cụ phải đảm bảo vô trùng tuyệt đối.
Ngoài ra, nơi truyền dịchphải có đủ các điều kiện xử lý chống sốc để phòng sự cố. Người truyềndịch phải có trình độ chuyên môn. Điều quan trọng là người bệnh phảiđược theo dõi thật sát trong suốt quá trình truyền dịch, để khi xảy ratai biến hay biến chứng sẽ được xử trí cấp cứu kịp thời.
