9 NĂM CHĂM CHÁU VÀ DỰ ĐỊNH DANG DỞ

Ở tuổi 64, hằng ngày, bà Hoàng Thị Liên không ngơi tay chăm 4 đứa cháu để các con yên tâm đi làm. Chín năm qua, dự định về quê an dưỡng tuổi già của bà vẫn chưa thể thành hiện thực. Năm 2017, khi bà vừa nghỉ hưu sau nhiều năm công tác trong ngành giáo dục thì con gái của bà - chị Nguyễn Ngọc Điệp (Hoàng Liệt, Hà Nội) sinh người con thứ hai. Thấy vợ chồng con đều đi làm, các cháu còn nhỏ, trong khi ở quê bản thân có nhiều thời gian hơn nên bà Liên quyết định ra Hà Nội hỗ trợ các con chăm cháu. Ban đầu, bà Liên chỉ nghĩ sẽ ở lại một thời gian, khi cháu cứng cáp hơn, bà sẽ về quê. Nhưng rồi những ngày ở lại chăm cháu cứ nối tiếp nhau cho đến nay.

Năm 2020, con gái bà sinh thêm con, bà lại tiếp tục ở lại để giúp đỡ con. Đến thời điểm dịch Covid-19, việc đi lại khó khăn, nỗi lo về sức khỏe và sự an toàn của các con khiến chị Điệp càng không muốn mẹ về quê. Bà Liên dù đã nhiều lần nhắc chuyện về quê nhưng thương con, thương cháu, bà lại ở lại. Năm 2024, chị Điệp sinh lần thứ tư. Không yên tâm để con gái xoay xở với 4 đứa con, bà Liên lựa chọn ở lại chăm cháu.

Một ngày của bà bắt đầu từ rất sớm, dậy nấu ăn, chuẩn bị cho các cháu đi học, đưa cháu đến trường rồi trở về nhà. Trong khoảng thời gian các cháu ở lớp, bà tranh thủ dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ, phơi quần áo. Buổi chiều, khoảng 16h, lại guồng quay đó, đi đón cháu, về nhà là một chuỗi công việc liên tục quanh những đứa trẻ cho đến khi bố mẹ chúng đi làm về. Công việc cứ lặp đi lặp lại ngày này qua ngày khác, tưởng nhỏ nhặt nhưng mất nhiều thời gian và sức lực.

Một đời chăm sóc người khác, khi về già, ai chăm sóc họ? - Ảnh 1.

Bà Liên bên gia đình con gái trong một chuyến du lịch

"Chi phí thuê người giúp việc gia đình có thể lên tới 6-8 triệu đồng mỗi tháng. Thế nhưng, khi người làm công việc đó là một người mẹ, một người bà trong gia đình, không có khoản tiền nào được tính thành tiền công", chị Điệp chia sẻ.

Không có bảng chấm công cho những buổi sáng đưa cháu đi học, không có tiền làm thêm giờ cho những buổi tối bà phải thức chăm cháu hay những lần tất tả đưa cháu đi khám bệnh. Tất cả chỉ được gọi chung bằng một công việc quen thuộc: Chăm cháu.

Nhưng với bà Liên, đó không đơn thuần là trách nhiệm mà có cả niềm vui khi được chứng kiến các cháu lớn lên từng ngày. "Tôi thích chăm chút quần áo cho các cháu. Áo trắng các cháu ăn uống hay bị dây thức ăn, tôi lại tìm cách giặt cho sạch, trắng tinh như mới. Ngày trước, ông bà cùng làm viên chức Nhà nước, quần áo lúc nào cũng phải chỉn chu, thành thói quen rồi, sau này chăm các cháu tôi vẫn giữ thói quen như vậy", bà Liên chia sẻ.

AI SẼ CHĂM SÓC CON KHI MÌNH KHÔNG CÒN ĐỦ SỨC?

Nếu câu chuyện của bà Liên là những năm tháng chăm cháu để con cái có thể yên tâm làm việc thì bà Ngô Thanh Hà (74 tuổi), phường Tương Mai, Hà Nội, lại gắn với một hành trình chăm sóc dài hơn và nhiều nhọc nhằn.

Người con trai của bà, anh Trần Quốc Hiệp (40 tuổi), mắc chứng bại não. Từ khi con còn nhỏ, cuộc sống của bà Hà đã gắn với những lần đưa con đi khám, chữa trị, chăm sóc và tìm mọi cách để con có thể cải thiện sức khỏe, có thêm khả năng tự phục vụ và hòa nhập với cuộc sống. Nhưng hành trình ấy không mang lại kết quả như người mẹ mong đợi. Khi những đứa trẻ khác lớn lên, bắt đầu tự ăn uống, tự chăm sóc bản thân thì anh Hiệp vẫn cần mẹ hỗ trợ trong sinh hoạt.

"Con có người thương, tôi mừng chứ. Cháu cũng là người khiếm thị, hai đứa đồng cảm với nhau thì tôi càng thương. Nhưng làm mẹ, tôi lại nghĩ đến tương lai sau này cả hai cùng cần được chăm sóc thì không biết các con sẽ xoay xở thế nào. Tôi chỉ mong các con thương nhau thật lòng. Trong lòng tôi thì vẫn canh cánh một nỗi lo: Sau này mình không còn đủ sức thì ai sẽ chăm con?".

Bà Ngô Thanh Hà (phường Tương Mai, Hà Nội)

Bà Hà tâm sự, ngày trước, bà không nghĩ gì nhiều, chỉ thấy chăm sóc con là việc một người mẹ phải làm. Nhưng khi con đã 40 tuổi, còn mình đã bước sang tuổi 74, câu hỏi "Ai sẽ chăm sóc con khi mình không còn đủ sức nữa?" càng trở nên day dứt. 

"Mình già rồi, sức khỏe cũng yếu đi. Nhiều khi mệt tôi vẫn phải cố, vì không có mình thì con cũng khó xoay xở. Có những việc người ngoài nhìn vào thấy rất vất vả nhưng mình là mẹ thì chỉ cần con được yên ổn là lại cố gắng", bà Hà tâm sự. Điều khiến người phụ nữ này lo lắng không phải là ai sẽ chăm sóc mình khi về già, mà là sau này mình không còn đủ sức thì ai sẽ chăm con?

Câu chuyện của hai người phụ nữ kể trên cho thấy một thực tế ít được gọi tên: Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc. Với nhiều phụ nữ, nghỉ hưu không đồng nghĩa với được nghỉ ngơi. Sau hàng chục năm làm việc có lương, họ bước vào một "ca làm" khác: Dài hơn, ít được nhìn thấy hơn và hầu như không có ngày nghỉ. 

Đáng nói, khi tuổi càng cao, sức khỏe giảm sút, những người phụ nữ từng dành phần lớn cuộc đời chăm sóc người khác lại trở thành người cần được chăm sóc. Bởi vậy, câu hỏi "ai chăm sóc họ?" không chỉ là câu hỏi dành cho một gia đình mà là vấn đề lớn hơn về cách xã hội tổ chức việc chăm sóc trong bối cảnh già hóa dân số, cấu trúc gia đình đang thay đổi. 

Khi quy mô gia đình nhỏ hơn, con cái trưởng thành có xu hướng sống và làm việc xa cha mẹ, tuổi thọ tăng lên và nhu cầu chăm sóc kéo dài hơn, việc trông chờ vào một người trong gia đình sẽ gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc ngày càng khó bền vững. Nếu người chăm sóc ốm, ai thay họ? Nếu họ kiệt sức, ai hỗ trợ? Nếu họ không còn khả năng chăm sóc, người phụ thuộc sẽ được chăm sóc ở đâu? Những câu hỏi ấy cho thấy gia đình không thể là "địa chỉ duy nhất" của hệ thống chăm sóc. 

Chăm sóc là một nhu cầu thiết yếu của đời sống và cần được chia sẻ giữa gia đình, cộng đồng, dịch vụ xã hội và các thiết chế công. Một hệ thống chăm sóc bền vững cần nhìn thấy cả hai phía: Người được chăm sóc và người chăm sóc. Người chăm sóc cần có thời gian nghỉ ngơi, được tiếp cận dịch vụ y tế, tư vấn tâm lý, hỗ trợ kỹ năng và những dịch vụ chăm sóc thay thế khi cần thiết. 

Gia đình cần chia sẻ trách nhiệm chăm sóc giữa các thành viên, thay vì mặc nhiên giao phần việc này cho phụ nữ. Cộng đồng và các dịch vụ xã hội cũng cần có những hình thức hỗ trợ phù hợp để không một người chăm sóc nào phải đơn độc đến cuối đời.

Theo Phụ nữ Việt Nam