Cuối năm là giai đoạn tiền mặt, vàng và tài sản có giá trị lưu thông lớn, trong khi áp lực chi tiêu và tâm lý chủ quan lại gia tăng. Những yếu tố này tạo thành “tam giác rủi ro”, khiến các vụ cướp tiệm vàng, ngân hàng có xu hướng diễn biến phức tạp, đòi hỏi cảnh giác cao độ từ các cơ sở kinh doanh và lực lượng chức năng.

Nhằm "giải mã" các vụ cướp tiệm vàng, ngân hàng xảy ra dịp cận Tết, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu để làm rõ hơn.

Ba yếu tố kích hoạt tội phạm

Vì sao dịp cận Tết các vụ cướp tiệm vàng, ngân hàng lại có xu hướng gia tăng thưa ông?

Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu: Dưới góc nhìn tội phạm học, dịp cận Tết là thời điểm hội tụ đồng thời ba yếu tố kích hoạt tội phạm.

Thứ nhất, yếu tố cơ hội: Cuối năm là giai đoạn dòng tiền mặt, vàng, tài sản có giá trị lưu thông nhiều nhất trong năm. Hoạt động mua bán, tích trữ, rút tiền, trả lương, thưởng Tết diễn ra dồn dập, vô hình trung tạo ra “điểm nóng tài sản” mà tội phạm luôn nhắm tới.

Thứ hai, yếu tố tâm lý - xã hội: Tết tạo áp lực chi tiêu lớn. Những đối tượng có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nợ nần, nghiện ngập, hoặc đang bế tắc tâm lý dễ nảy sinh suy nghĩ “đánh một vụ để có tiền ăn Tết”, từ đó vượt qua ranh giới đạo đức và pháp luật.

Thứ ba, yếu tố quản lý và phân tâm xã hội: Cuối năm cũng là thời điểm các lực lượng, cơ sở kinh doanh đều bị phân tán bởi công việc tổng kết, lễ lạt, nghỉ ngơi. Khi sự cảnh giác giảm xuống dù chỉ một chút, tội phạm sẽ lập tức tận dụng. Nói cách khác, cận Tết là lúc tài sản nhiều - áp lực cao - sơ hở dễ xuất hiện, và đó chính là “tam giác rủi ro” khiến các vụ cướp có xu hướng gia tăng.

dao-trung-hieu.jpg
Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu.

Tội phạm thường lợi dụng những sơ hở nào của các cơ sở kinh doanh để ra tay trong thời điểm này?

Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu: Qua nghiên cứu nhiều vụ án thực tế, có thể thấy tội phạm thường khai thác bốn nhóm sơ hở chính.

Thứ nhất là sơ hở về con người: Lực lượng bảo vệ mỏng, làm việc theo thói quen, thiếu kỹ năng phản ứng nhanh; nhân viên chủ quan, không tuân thủ nghiêm quy trình an ninh khi giao dịch đông người.

Thứ hai là sơ hở về kỹ thuật: Hệ thống camera chỉ mang tính hình thức, không giám sát trực tiếp; nút báo động chậm hoặc không kết nối kịp thời; bố trí không gian giao dịch thiếu lớp phòng vệ.

Thứ ba là sơ hở về quy trình: Mở cửa sớm, đóng cửa muộn; giao nhận tiền, vàng không có phương án bảo vệ đi kèm; vận chuyển tài sản theo tuyến cố định, dễ bị theo dõi.

Thứ tư là sơ hở về tâm lý: Nhiều cơ sở có tâm lý “cuối năm chắc không ai dám manh động”, hoặc tin rằng “chưa từng xảy ra thì sẽ không xảy ra”, trong khi tội phạm lại luôn tìm chính những nơi chưa từng bị chú ý. Tội phạm không cần nơi phòng vệ yếu nhất, mà chỉ cần nơi chủ quan hơn hôm qua.

Ông có thể phân tích rõ hơn về tâm lý của các đối tượng gây án? Có phải hiện nay các đối tượng manh động, liều lĩnh hơn so với trước đây không?

Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu: Đúng là trong những năm gần đây, chúng ta chứng kiến xu hướng tội phạm bạo lực có dấu hiệu manh động và liều lĩnh hơn, nhưng cần hiểu đúng bản chất.

Phần lớn các đối tượng gây cướp dịp cuối năm không phải là “tội phạm chuyên nghiệp lâu năm”, mà là những cá nhân đang rơi vào trạng thái khủng hoảng (khủng hoảng tài chính, khủng hoảng tâm lý, khủng hoảng kiểm soát hành vi).

Khi cảm xúc lấn át lý trí, họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn để đạt được mục tiêu ngắn hạn. Một yếu tố đáng lo ngại là tâm lý học được sự táo tợn từ môi trường thông tin. Việc tiếp xúc thường xuyên với các vụ án trên mạng xã hội, phim ảnh, clip bạo lực có thể khiến một bộ phận đối tượng “bình thường hóa” hành vi cướp bóc, giảm nỗi sợ pháp luật và hậu quả.

Tuy nhiên, không phải tội phạm “dũng cảm hơn”, mà là sợ ít hơn, do suy nghĩ sai lầm rằng có thể thoát thân nhanh, hoặc “chỉ làm một lần rồi thôi”. Chính ảo tưởng đó khiến hành vi trở nên liều lĩnh.

cuop-2.png
Hai đối tượng gây ra vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai hôm 19/1.

Nguyên tắc phòng ngừa chủ động và đa tầng

Theo góc nhìn tội phạm học, đâu là giải pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa các vụ cướp dịp cuối năm?

Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu: Giải pháp hiệu quả nhất không nằm ở một biện pháp đơn lẻ, mà ở nguyên tắc phòng ngừa chủ động và đa tầng. Cốt lõi của phòng ngừa tội phạm là làm cho hành vi phạm tội trở nên khó thực hiện, dễ bị phát hiện và hậu quả chắc chắn xảy ra.

Khi đối tượng nhận thấy rủi ro cao hơn lợi ích, chúng sẽ tự rút lui. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa: nâng cao năng lực bảo vệ tại chỗ; siết chặt quy trình an ninh; ứng dụng công nghệ giám sát hiệu quả; và sự hiện diện rõ nét, kịp thời của lực lượng chức năng trong các khung giờ, địa bàn nhạy cảm.

Quan trọng không kém là truyền thông phòng ngừa: khi xã hội hiểu rõ thủ đoạn, hiểu rõ hậu quả pháp lý, thì không chỉ nạn nhân được bảo vệ, mà cả những người có ý định phạm tội cũng bị “chặn từ trong ý nghĩ”.

cuop-1.png
Công an tỉnh Ninh Bình bắt giữ hai đối tượng (dấu X) gây ra vụ cướp tiệm vàng hôm 23/1. Ảnh CACC

Ông có khuyến cáo gì đối với người dân và các chủ tiệm vàng, ngân hàng trong thời điểm cận Tết?

Nhà nghiên cứu Tội phạm học Đào Trung Hiếu: Với người dân, khuyến cáo quan trọng nhất là không phô trương tài sản và không chủ quan. Việc rút tiền, mua vàng, giao dịch lớn nên thực hiện tại các cơ sở uy tín, vào khung giờ an toàn, hạn chế đi một mình và tránh chia sẻ thông tin tài chính cá nhân trên mạng xã hội.

Với các chủ tiệm vàng, ngân hàng và cơ sở kinh doanh, cần coi an ninh là chi phí bắt buộc, không phải chi phí tùy chọn. Đầu tư đúng cho con người, quy trình và công nghệ an ninh chính là đầu tư để bảo vệ tài sản, tính mạng và uy tín lâu dài.

Cuối cùng, cần nhớ rằng: tội phạm không chờ Tết mới xuất hiện, nhưng Tết là lúc chúng hy vọng con người lơ là nhất. Cảnh giác đúng mức không làm mất đi không khí Tết, mà ngược lại, giúp Tết được trọn vẹn và an toàn hơn.

Mới đây, Công an tỉnh Ninh Bình đã bắt giữ hai nghi phạm gây ra vụ cướp tiệm vàng tại phường Duy Tiên, gồm Triệu Văn Nam (SN 2004, trú Thái Nguyên) và Đào Nguyên Bách (SN 2006, trú Hưng Yên). Tại cơ quan công an, các đối tượng khai quen biết qua mạng xã hội Facebook, do cần tiền tiêu xài và trả nợ nên bàn bạc thực hiện hành vi cướp, sau đó tẩu thoát, chia nhau tài sản và cất giấu tại phòng trọ.

Trước đó, ngày 19/1, hai đối tượng giả trang tài xế xe ôm công nghệ đã xông vào phòng giao dịch ngân hàng chi nhánh Gia Lai, dùng vật giống súng đe dọa, khống chế nhân viên, khiến nhiều người hoảng sợ bỏ chạy. Lợi dụng tình hình hỗn loạn, các đối tượng đã lấy khoảng 1,8 tỷ đồng rồi nhanh chóng tẩu thoát.

Theo Tiền Phong