Lao là bệnh đặc biệt, nằmtrong chương trình mục tiêu quốc gia, phải điều trị đúng phác đồ. Do đó,thuốc chống lao được cấp miễn phí tại các cơ sở y tế. Thế nhưng, người bệnhvẫn mua thuốc trên thị trường một cách dễ dàng. Đây chính là nguy cơ khiếntỷ lệ kháng thuốc chống lao cho cộng đồng có chiều hướng gia tăng.

Mua thuốc không cần toa

Trên đường Ngô Quyền (P.12,Q.10, TP.HCM), chỉ một đoạn rất ngắn đối diện BV Phạm Ngọc Thạch, đã có hainhà thuốc có bán thuốc trị bệnh lao. Khi chúng tôi hỏi mua một số loại thuốcchống lao cho người nhà, không có toa thuốc, nhân viên quầy thuốc T.T. chobiết, muốn mua loại nào cũng có, trừ Rimifon đã hết hàng. Tôi yêu cầu bán 10viên Rifampicin (biệt dược Rifadin) loại 400mg, nhân viên này gằn giọng “chỉcó loại 150mg và 300mg”. Sau khi đưa cho khách hàng ba loại thuốc gồm:Rifampicin, Ethambutol, PZA với giá 26 ngàn đồng; cô nhân viên này chỉ chúngtôi sang quầy bên cạnh cách đó vài chục mét để mua thuốc Rimifon.

Cũng như tiệm thuốc lúc nãy,không cần hỏi toa thuốc, trẻ con hay người lớn mắc bệnh, bệnh đang ở giai đoạnnào… nhân viên quầy thuốc Q.T. liền nhanh nhẩu trút 20 viên Rimifon vào bịch rồitính tiền, thậm chí chẳng thèm hỏi khách muốn mua hàm lượng bao nhiêu. Thấychúng tôi ngạc nhiên hỏi, nhân viên tiệm thuốc này hồn nhiên nói: vì chỉ cònthuốc hàm lượng 150mg.

Thuốc chống lao - mua đâu cũng có!

Mua thuốc lao dễ như mua rau

Việc bán thuốc điều trị lao mộtcách dễ dãi vì người bán chỉ quan tâm đến lợi nhuận, mỗi viên thuốc bán ra chốtlời gần 100% giá mua. Cụ thể, theo đơn giá của chương trình mục tiêu quốc giacung ứng thuốc Rifampicin (biệt dược Rifadin) 300mg chỉ 595đ/viên nhưng các cơsở này bán ra 1.000đ/viên hay Rimifon 300mg chỉ 260đ/viên bán ra 500đ/viên...

Y tế thả nổi?

Đây là thực trạng đáng lo tạiTP.HCM, vì một số tỉnh đã cấm bán thuốc chống lao tự do ở các tiệm thuốc tây chongười bệnh. ThS.BS. Trần Ngọc Bửu, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, BV Phạm NgọcThạch TP.HCM bức xúc: theo nguyên tắc phòng chống lao quốc gia, BV phải biết cặnkẽ lý lịch người bệnh để phòng bệnh lây lan cho người nhà và cộng đồng. Thếnhưng, bệnh nhân lại mặc cảm, sợ người khác biết mình mắc bệnh nên không đến BVđiều trị mà tự ý mua thuốc. Hoặc những bệnh nhân nhập cư lo mưu sinh, sợ mấtthời gian đến BV, nên mua thuốc ở các tiệm thuốc tây.

Cũng có những bệnh nhân đến phòngkhám tư nhân, vì các cơ sở này không “xin” lý lịch của người bệnh. Đổi lại, tấtcả các chi phí khám tại phòng mạch tư, tiền khám, xét nghiệm, nước cất, găngtay, ống chích đến thuốc men đều phải trả cho bác sĩ. Một số cơ sở y tế tư nhâncòn đáp ứng yêu cầu của người bệnh, chỉ cho thuốc uống không gây đau. Thay vìtheo phác đồ điều trị phải chích thuốc Streptomycin rất đau nhưng diệt được vikhuẩn nhanh hơn dạng thuốc uống. Một số cơ sở còn “dụ” người bệnh khi rêu rao“thuốc miễn phí không tốt bằng thuốc phải trả tiền”. Thực tế, thuốc lao đượcphát miễn phí cho người bệnh nên không xảy ra chuyện chung chi hoa hồng để nânggiá thuốc; chất lượng thuốc phải thông qua đấu thầu mới được vào BV.

Theo một nghiên cứu mới đây củaBV Phạm Ngọc Thạch, 40% bệnh nhân lao điều trị ở các phòng khám tư bỏ trị khivừa thấy bệnh thuyên giảm. Mặt khác, nhiều cơ sở y tế tư nhân đã không tuân thủtiêu chuẩn chẩn đoán, điều trị, chăm sóc bệnh nhân lao theo đúng chương trìnhchống lao quốc gia. Trên 85% cơ sở cho phác đồ điều trị lao dưới sáu tháng và cóđến 23% cơ sở chỉ cho người bệnh uống phối hợp hai loại thuốc thay vì phảiba-bốn loại theo khuyến cáo của WHO để diệt vi trùng tốt hơn. Đây chính là nguycơ khiến vi trùng lao kháng thuốc. Khi người mới mắc lao hoặc người bệnh lao“dính” phải loại vi trùng kháng thuốc, khả năng hồi phục bệnh sẽ khó và tỷ lệ tửvong cao hơn.

Nỗi đau tử vong

BS. Trần Ngọc Đường, Trưởng khoaNhi, BV Phạm Ngọc Thạch TP.HCM, cho biết, có nhiều trường hợp trẻ sống đời thựcvật, tử vong vì tự ý điều trị, bỏ điều trị ở BV. Cụ thể, bé gái T.L. bốn tuổi,bị lao phổi nhẹ, sau khi điều trị được hai tuần, hết sốt, không còn khó thở vàxuất viện. Một tháng sau, thấy bệnh nhi không tái khám, BV đã gửi giấy mời nhiềulần nhưng người nhà vẫn không đưa bệnh nhi đến BV nhận thuốc mà tự ý mua thuốclung tung. Sau đó ba tháng, bệnh nhi nhập viện trong tình trạng co giật, hôn mêvì đã mắc thêm chứng lao màng não. Nguyên nhân là do không điều trị dứt bệnh laophổi nhẹ. Cuối cùng, bé L. phải sống đời thực vật suốt đời.

Cách đây vài tháng, BV Phạm NgọcThạch TP.HCM, cũng tiếp nhận một bé trai 10 tháng tuổi bị lao kê, lao phổi nặngdẫn đến suy hô hấp và tử vong. Trước đó, bệnh nhi chỉ bị lao phổi nhẹ nhưngngười nhà đã bỏ điều trị hai tháng.

Theo BS. Ngọc Bửu, mỗi năm, cảnước phát hiện đến 154.000 bệnh nhân mắc lao các thể và khoảng 20.000 trường hợptử vong. Tỷ lệ bệnh nhân mới bị kháng thuốc chiếm 2,7%, bệnh nhân cũ bị khángthuốc đến 20%. Do đó, người bệnh phải tuân thủ đúng phác đồ điều trị để tránhgia tăng tỷ lệ kháng thuốc và tử vong. Với trường hợp bị đa kháng thuốc, mỗi nămphải tốn khoảng 38 triệu đồng chữa trị nhưng chưa chắc cứu được tính mạng. Việctìm ra một loại thuốc mới chống bệnh lao mất rất nhiều thời gian. Ví dụ, kể từnăm 1970 đến nay, chưa có một loại thuốc nào thay thế được thuốc Rifadin vừahiệu quả và rẻ. Đó là lý do tại sao, Việt Nam phải tốn kém rất nhiều cho việcđiều trị căn bệnh này. Cụ thể, năm 2009, Việt Nam phải bỏ ra 27 triệu USD đểphòng chống bệnh lao, tăng 10 triệu USD so với năm 2007.

Theo Phụ nữ TPHCM