Tổng thống Trump gia hạn thỏa thuận ngừng bắn, lãnh đạo Iran đáp trả bất ngờTổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran cho đến khi Iran đệ trình đề xuất chấm dứt xung đột vĩnh viễn.
Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gia hạn lệnh ngừng bắn, chuyên cơ Air Force Two đậu sẵn trên đường băng tại Căn cứ Liên hợp Andrews chờ Phó Tổng thống JD Vance khởi hành đến Pakistan để tham dự vòng đàm phán tiếp theo với Iran. Nhưng chính quyền ông Trump phải đối mặt với vấn đề nan giải - sự im lặng gần như tuyệt đối từ phía Iran trước giờ diễn ra vòng đám phán thứ hai.
Mỹ và Iran vẫn chưa thể thống nhất bước vào vòng đàm phán thứ hai. (Ảnh: Anadolu Agency)
Gia hạn lệnh ngừng bắn
Thay vì nối lại các cuộc không kích quân sự, Tổng thống Trump lựa chọn gia hạn lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran ngay trước khi hết hiệu lực. Theo đó, lệnh ngừng bắn được gia hạn cho đến khi đề xuất của Iran được đệ trình và các cuộc thảo luận kết thúc, dù kết quả ra sao.
Mỹ gửi cho Iran danh sách những điểm thỏa thuận khung mà họ muốn Iran đồng ý trước khi bước vào vòng đàm phán mới trong những ngày trước đó.
Tuy nhiên, nhiều ngày trôi qua mà Mỹ vẫn không nhận được hồi đáp, làm dấy lên những nghi ngại về việc ông Vance và những người khác có thể đạt được bao nhiêu kết quả nếu tới Pakistan để tham gia cuộc đối thoại trực tiếp theo kế hoạch.
Các quan chức cũng thúc giục giới chức Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian phải đưa ra ít nhất một loại phản hồi nào đó trước khi ông Vance khởi hành đến Islamabad nhưng nhiều giờ sau đó, vẫn không có phản hồi nào.
Tại Nhà Trắng, các cố vấn cấp cao của ông Trump tin lý do chính khiến họ không nhận được phản hồi là do sự rạn nứt trong ban lãnh đạo Iran hiện tại. Nhận định này dựa một phần trên các báo cáo từ bên trung gian Pakistan.
Cảm nhận của chính quyền Mỹ là Iran không có sự đồng thuận về lập trường của họ hoặc về việc nên trao quyền bao nhiêu cho các nhà đàm phán trong vấn đề làm giàu uranium và kho dự trữ uranium đã làm giàu hiện có của quốc gia này - một điểm nghẽn chính trong các cuộc đàm phán hòa bình.
Hiện tại, ông Trump vẫn mong muốn đạt giải pháp ngoại giao và thận trọng về việc khơi lại cuộc xung đột không được lòng dân mà ông tuyên bố Mỹ giành chiến thắng. Nhưng vòng đàm phán thứ hai được cho là đã đổ vỡ, ít nhất là vào thời điểm này.
Theo CNN, bức tranh hiện tại cho thấy những khó khăn mà ông Trump đang phải đối mặt khi tìm kiếm thỏa thuận đáp ứng được nhiều yêu cầu của mình.
Phái đoàn Iran gặp lãnh đạo Pakistan trước thềm đàm phán với Mỹ. (Ảnh: PressTV)
Trong khi đó, Iran công khai yêu cầu ông Trump dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào cảng của Iran ở eo biển Hormuz trước khi Tehran tham gia vòng đàm phán mới. Ông Trump lập tức phản đối yêu cầu này. "Chúng tôi sẽ không mở cửa eo biển cho đến khi đạt được thỏa thuận cuối cùng", ông Trump nói trên kênh CNBC.
Toan tính của Mỹ
Iran bước vào vòng đàm phán đầu tiên với sự tự tin khi cho rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz cùng khả năng gây thiệt hại cho vùng Vịnh và kinh tế toàn cầu mang lại cho họ đòn bẩy lớn trên bàn thương lượng. Thế nhưng, lệnh phong tỏa toàn bộ cảng biển của Iran mà Mỹ áp đặt ngay sau đó đã làm suy giảm lợi thế của Iran.
Chiến dịch này do Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) thực hiện, tập trung vào eo biển Hormuz để kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu dầu mỏ của Iran với sự tham gia của hơn 10.000 binh sĩ, tàu sân bay USS Abraham Lincoln, máy bay không người lái MQ-9 và máy bay tuần tra P-8.
Việc Tổng thống Trump chuyển từ cuộc chiến quân sự sang cuộc chiến kinh tế bằng được xem là nỗ lực nhằm chấm dứt xung đột mà không cần cuộc tấn công quân sự mới từ Mỹ và Israel.
Bởi Mỹ cho rằng lệnh phong toả sẽ khiến Iran không thể xuất khẩu dầu mỏ và nhập khẩu những mặt hàng thiết yếu khác, từ đó Tehran sẽ phải gánh chịu những hậu quả tài chính và nhân đạo tàn khốc đến mức không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận điều khoản của Mỹ để chấm dứt xung đột.
Trong bài viết trên Truth Social, ông Trump cho rằng Iran cuối cùng vẫn muốn eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, nhưng lập luận rằng việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với cảng của Iran sẽ làm suy yếu triển vọng của thỏa thuận hòa bình, trừ khi Mỹ “phá hủy” phần còn lại của Iran.
“Iran đang sụp đổ về mặt tài chính! Họ muốn eo biển Hormuz được mở cửa ngay lập tức, họ đang thiếu tiền trầm trọng! Mất 500 triệu USD mỗi ngày. Quân đội và cảnh sát phàn nàn rằng họ không được trả lương. SOS!”, ông Trump nhấn mạnh.
Và đối với ông Trump, lệnh phong tỏa các cảng biển rất quan trọng, nó đóng vai trò như đòn bẩy trên bàn đàm phán với Iran.
Tàu chở dầu và tàu chở hàng xếp hàng dài ở eo biển Hormuz. (Ảnh: AP)
Tưởng chừng như "con át chủ bài" do Mỹ tung ra lần này sẽ khiến Iran nhún nhường và chấp nhận ngồi lên bàn đàm phán nhưng thế sự thực sự đã thay đổi. Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc tuyên bố thẳng thừng cuộc đàm phán với Mỹ ở Pakistan sẽ được nối lại nếu Washington chấm dứt phong tỏa cảng của Tehran.
Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri cũng cho rằng lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ hầu như không ảnh hưởng đến khả năng cung cấp hàng hóa thiết yếu và thực phẩm của Iran, viện dẫn sản lượng sản xuất trong nước mạnh mẽ và tuyến nhập khẩu thay thế.
“Dù bị Mỹ phong tỏa đường biển, chúng tôi không gặp vấn đề gì trong việc cung cấp hàng hóa thiết yếu và thực phẩm vì diện tích đất nước rộng lớn, chúng tôi có thể nhập khẩu từ nhiều biên giới khác nhau. Khoảng 85% sản phẩm nông nghiệp và hàng hóa thiết yếu được sản xuất trong nước, do đó an ninh lương thực của đất nước được đảm bảo", ông Nouri nói.
Cục diện xung đột Trung Đông đi về đâu?
Cựu sĩ quan tình báo Israel Danny Citrinowicz nhận định kịch bản Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran tiềm ẩn nguy cơ leo thang, ngay cả khi lệnh ngừng bắn được gia hạn. Trong trường hợp, kịch bản đó xảy ra, cuộc xung đột có thể gây tổn thất nặng nề cho cả Mỹ và Iran.
"Vấn đề là căng thẳng gần như không thể tránh khỏi. Sớm muộn cũng sẽ có va chạm và những điều đó rất dễ khiến tình hình leo thang. Nếu lệnh phong tỏa có hiệu quả, phía Iran sẽ gia tăng áp lực lên nền kinh tế quốc tế bằng các hành động như tấn công tàu dầu, khi đó chiến sự bùng nổ là điều khó tránh", ông Citrinowicz cho hay.
Tương tự, nhà phân tích Trung Đông của The Times, ông Samer Al-Atrush nhìn nhận nguy cơ chiến sự ở Trung Đông tái bùng phát vẫn hiện hữu khi cả ông Trump và phía Iran đều dọa sẽ leo thang nếu đàm phán đổ vỡ. Nhà phân tích cho rằng các kịch bản khác có thể xảy ra giữa hai bên gồm một thỏa thuận khung mơ hồ cho tương lai hoặc duy trì tình trạng bế tắc, trong đó Iran tiếp tục bị phong tỏa đến khi một bên không còn có thể chịu đựng thêm về kinh tế.
Sĩ quan cảnh sát đứng gác tại trạm kiểm soát trước vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran ở Islamabad, Pakistan. (Ảnh: AP)
Người đứng đầu chương trình Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế Ali Vaez cũng cho rằng ngay cả khi hai bên thống nhất được khuôn khổ để định hướng đàm phán trong hai tháng tới thì đó cũng sẽ là văn bản mơ hồ và đầy rẫy những vấn đề không được giải quyết rốt ráo.
"Cách làm đó khiến nhiều vấn đề gai góc nhất vẫn bị bỏ ngỏ. Nó chỉ vạch ra hướng đi, chứ chưa thể chốt được bất kỳ giải pháp cụ thể nào. Hai bên hiện vẫn còn cách nhau rất xa để có thể tiến tới thỏa thuận cuối cùng", ông Vaez nói.
Ông Vaez nhấn mạnh thêm rào cản chính trước vòng đàm phán thứ hai là "liệu Mỹ có sẵn lòng giảm bớt áp lực đủ để ngoại giao trở nên đáng tin cậy và liệu Iran có sẵn lòng kiềm chế đòn bẩy của mình đủ để duy trì các cuộc đàm phán hay không".
Theo CNN, chuyến đi khác đến Pakistan có thể được sắp xếp nhanh chóng nếu Mỹ nhận được tín hiệu cho thấy Iran sẵn sàng quay lại bàn đàm phán.
Hiện tại, quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn cho thấy ông Trump và đội ngũ của mình đang lựa chọn giải pháp dung hòa - duy trì áp lực lên Iran cho đến khi họ đưa ra đề nghị cụ thể cho Mỹ. Sau đó, nhà lãnh đạo Mỹ sẽ đánh giá liệu các cuộc đàm phán có thể tiếp tục hay ông sẽ phải ra lệnh tiến hành đợt tấn công mới vào Iran.
Theo VTC News
