Rằm tháng Giêng còn gọi là Tết Nguyên tiêu hay lễ Thượng nguyên, từ lâu đã trở thành một trong những dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt. Theo quan niệm của Đạo giáo, trong một năm có ba “nguyên” gồm Thượng nguyên (tháng Giêng), Trung nguyên (tháng Bảy) và Hạ nguyên (tháng Mười). Thượng nguyên, tức rằm tháng Giêng, là thời điểm mở đầu cho chu kỳ lễ tiết đầu tiên của năm mới·m lịch.
Bên cạnh đó, trong truyền thống Phật giáo, ngày này gắn với sự kiện các tăng ni chiêm ngưỡng xá lợi và thắp đèn, nến cúng dường chư Phật. Vì vậy, vào đêm Nguyên tiêu, nhiều chùa tổ chức các nghi lễ cúng tế, thắp đèn cầu an. Hoạt động này dần trở nên phổ biến, góp phần định hình nét sinh hoạt tâm linh đặc trưng trong cộng đồng người Việt mỗi dịp rằm đầu năm.
Không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, rằm tháng Giêng còn đánh dấu đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới âm lịch. Trong tâm thức dân gian, đây là thời điểm khởi đầu cho một năm hanh thông, thuận lợi. Nhiều gia đình coi ngày này là dịp bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, tri ân những giá trị truyền thống và gửi gắm ước nguyện về một năm bình an, no ấm.
Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ rơi vào thứ Ba, ngày 3/3/2026 dương lịch. Do ngày chính lễ vào giữa tuần, nhiều gia đình có thể chủ động sắp xếp thời gian cúng vào ngày 12 hoặc 13 Âm lịch để thuận tiện công việc. Tương tự các dịp lễ, Tết khác, yếu tố được coi trọng nhất trong lễ cúng rằm tháng Giêng vẫn là sự thành tâm, thái độ trang nghiêm và tinh thần hướng thiện của gia chủ, hơn là hình thức mâm cao cỗ đầy.
Trong ngày này, các gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ cúng rằm để dâng lên trời Phật và tổ tiên. Sau khi bày biện mâm lễ, gia chủ đọc văn khấn rằm tháng Giêng với mong ước năm mới bình an, thuận lợi, gia đình hòa thuận. Nghi thức đọc văn khấn không chỉ là lời cầu nguyện mà còn thể hiện sự kết nối giữa các thế hệ trong gia đình, nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn.
Dưới đây là văn khấn Rằm tháng Giêng theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" - NXB Văn hoá Thông tin:
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ chư vị tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.
Con kính lạy Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, thúc bá đệ huynh, cô di tỷ muội họ nội họ ngoại.
Tín chủ (chúng) con là:…
Ngụ tại:…
Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Văn khấn Tết Nguyên tiêu rằm tháng Giêng tại nhà. (Ảnh: Nhật Thùy)
Trên thực tế, cúng tại gia là truyền thống lâu đời của nhiều gia đình Việt Nam. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ ông bà, tổ tiên mà còn là thời điểm để các thành viên sum họp, quây quần, cùng chuẩn bị lễ nghi và chia sẻ câu chuyện đầu xuân. Mâm cỗ có thể đơn giản hoặc cầu kỳ tùy điều kiện từng gia đình.
Thông thường, mâm cúng gồm các món ăn quen thuộc như bánh chưng, giò lụa, xôi, gà luộc, kèm theo hương hoa, trà thơm và một số lễ vật như vàng mã. Bên cạnh giá trị tinh thần, việc chuẩn bị và thực hiện nghi lễ còn là cơ hội để thế hệ đi trước truyền dạy cho con cháu những nét đẹp văn hóa dân tộc thông qua từng nghi thức, lời khấn.
Tuy nhiên, nhiều người lựa chọn lên chùa trong ngày rằm tháng Giêng. Với họ, chùa là không gian thanh tịnh, giúp con người tạm gác lại những lo toan thường nhật để hướng tâm đến điều thiện lành. Khi đến chùa, Phật tử không chỉ dâng lễ mà còn có thể tham gia lễ Phật, nghe thuyết pháp, thăm hỏi chư tăng ni hoặc làm lễ cầu an đầu năm.
Cũng có không ít gia đình kết hợp cả hai hình thức, làm lễ tại nhà để kính nhớ tổ tiên, sau đó lên chùa cầu an, cầu phúc cho bản thân và người thân. Cách làm này đã được nhiều gia đình truyền thống duy trì qua nhiều thế hệ, vừa giữ gìn nếp nhà, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh cộng đồng.
Mâm cỗ chay cúng rằm tháng Giêng. (Ảnh: Bảo Bình)
Vậy cúng rằm tháng Giêng ở đâu mới là đúng? Thực tế, không có một khuôn mẫu bắt buộc. Việc lựa chọn cúng tại nhà, lên chùa hay kết hợp cả hai phụ thuộc vào quan niệm, điều kiện và truyền thống của từng gia đình. Mỗi hình thức đều mang ý nghĩa riêng và đem lại giá trị tinh thần nhất định.
Dù thực hành theo cách nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và ý nguyện hướng thiện khi cầu mong bình an, may mắn cho gia đình. Rằm tháng Giêng không chỉ dừng lại ở các nghi lễ, mà còn là dịp để mỗi người sống chậm lại, nhìn nhận lại bản thân, trân trọng các giá trị gia đình và hướng tới những điều tốt đẹp trong năm mới.
https://vtcnews.vn/van-khan-ram-thang-gieng-2026-tai-nha-ar1004968.html
