Những kiêng kỵ cần lưu ý khi cúng ông Công ông Táo năm 2026Khi tiến hành lễ cúng ông Công ông Táo năm 2026, ngoài việc chuẩn bị lễ vật đầy đủ, đúng cách, gia chủ cũng cần phải lưu ý những điều kiêng kỵ dưới đây.
Trong đời sống văn hóa của người Việt, nghi lễ tiễn ông Công ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp là một phong tục quan trọng, đánh dấu thời khắc khép lại năm cũ để chuẩn bị đón Tết Nguyên đán.
Trong nghi lễ này, cá chép luôn giữ vai trò đặc biệt, vừa là lễ vật dâng cúng, vừa là sinh linh được phóng sinh sau khi hoàn tất nghi thức. Theo quan niệm dân gian, cá chép chính là “phương tiện” đưa Táo quân lên thiên đình để tâu trình những việc tốt xấu của mỗi gia đình trong suốt một năm. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ vì sao chỉ cá chép mới được đảm nhận vai trò đặc biệt ấy.
Cá chép là lễ vật không thể thiếu khi tiễn ông Công ông Táo.
Vì sao chỉ cá chép mới tiễn được Ông Táo lên trời?
Một trong những cách lý giải phổ biến và lâu đời nhất gắn liền với hình ảnh cá chép trong văn hóa Á Đông là truyền thuyết cá chép hóa rồng. Câu chuyện này được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một biểu tượng giàu ý nghĩa về sự nỗ lực, bền bỉ và vươn lên.
Theo truyền thuyết dân gian, thuở sơ khai, khi ông Trời tạo dựng thế giới, nước và các sinh vật dưới nước được sinh ra trước để làm nền tảng cho sự sống. Khi công việc tạo lập vạn vật và con người ngày càng nhiều, ông Trời giao nhiệm vụ làm mưa cho loài rồng, sinh vật linh thiêng cư ngụ nơi thiên đình, có khả năng bay lượn và phun nước xuống trần gian, duy trì sự sống cho muôn loài.
Tuy nhiên, số lượng rồng khi ấy quá ít, không thể đảm đương việc tạo mưa trên khắp các vùng. Trước thực tế đó, ông Trời quyết định mở một kỳ thi đặc biệt, cho phép các loài sinh vật ở hạ giới tham gia, con nào đủ bản lĩnh và sức mạnh vượt qua thử thách sẽ được hóa rồng để gánh vác trọng trách này. Kỳ thi gồm ba đợt vượt sóng dữ, sinh vật nào vượt qua được cả ba mới đủ điều kiện hóa rồng.
Các loài thủy sinh nô nức tham gia, nhưng hầu hết đều không thể hoàn thành. Cá rô chỉ vượt qua được một đợt sóng rồi bỏ cuộc. Tôm cố gắng vượt hai đợt nhưng kiệt sức ở đợt cuối, khiến thân hình cong lại, để lại dấu tích như hình dáng ngày nay.
Cuối cùng, một con cá chép mang theo một viên ngọc quý tham dự kỳ thi. Khi cá chép xuất hiện, thần gió bị thu hút, làm mây đen kéo đến, gió nổi mạnh, sóng nước dâng cao dữ dội. Nhờ những con sóng lớn nâng đỡ, cá chép vượt qua cả ba đợt sóng một cách ngoạn mục, sau đó nhả viên ngọc, vượt qua Vũ Môn và hóa thành rồng.
Hình tượng cá chép hóa rồng từ đó trở thành biểu trưng cho ý chí kiên cường, tinh thần vượt khó và sự chiến thắng trước thử thách để đạt tới thành công. Trong đời sống dân gian, hình ảnh cá chép vượt Vũ Môn không chỉ gắn với may mắn, thịnh vượng mà còn thể hiện khát vọng vươn lên, sự thăng tiến và phát triển trong cuộc sống. Chính vì ý nghĩa ấy, cá chép được xem là linh vật đủ năng lực “vượt mây gió”, trở thành vật cưỡi đưa Táo quân lên thiên đình để hoàn thành sứ mệnh cuối năm.
Bên cạnh truyền thuyết cá chép hóa rồng, dân gian còn lưu truyền một quan niệm khác cho rằng cá chép vàng vốn là loài cá tiên sinh sống trên thiên đình. Do phạm lỗi, cá chép bị đày xuống trần gian. Đến ngày 23 tháng Chạp, cá chép được Táo quân sử dụng làm phương tiện để trở lại thiên đình, chuộc lại lỗi lầm và tiếp tục nhiệm vụ cao quý của mình.
Dù chỉ là quan niệm dân gian, cách lý giải này góp phần làm dày thêm lớp ý nghĩa biểu tượng của cá chép trong nghi lễ tiễn ông Táo.
Không chỉ xuất hiện trong nghi lễ cúng Táo quân, cá chép còn giữ vị trí quan trọng trong nhiều nghi thức truyền thống của các quốc gia phương Đông. Trong văn hóa Á Đông, cá chép được xem là một trong những biểu tượng cát lành, gắn với sự sung túc, dồi dào và vận hành thuận lợi. Hình ảnh cá bơi lội trong nước thường được hiểu là biểu trưng cho sự hanh thông, tài lộc sinh sôi và cuộc sống trôi chảy.
Xét dưới góc độ phong thủy, cá chép thuộc hành Thủy, yếu tố đại diện cho sự lưu thông, nuôi dưỡng và phát triển. Đối với người Việt sống trong nền văn minh lúa nước, nước giữ vai trò sống còn, quyết định mùa màng và sinh kế. Trong không gian sống truyền thống, bếp lửa và dòng nước luôn song hành: bếp giữ hơi ấm gia đình, nước nuôi dưỡng ruộng đồng. Táo quân là vị thần trông coi bếp núc, còn cá chép gắn với sông nước, nên sự kết hợp này tạo thành một vòng tròn biểu tượng hài hòa, phản ánh cách người Việt quan niệm về sự cân bằng và ổn định trong đời sống.
Trong lễ tiễn ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, cá chép giữ vai trò đặc biệt. (Ảnh: Viên Minh)
Không dừng lại ở ý nghĩa về tài lộc và sự hanh thông, cá chép còn gắn liền với biểu tượng của sự sinh sôi, đủ đầy. Cá chép đẻ nhiều trứng, từ lâu đã được xem là hình ảnh đại diện cho sự nảy nở, đông con nhiều cháu và gia đình viên mãn. Trong xã hội nông nghiệp xưa, đây là dấu hiệu của sự thịnh vượng và bền vững của mỗi dòng họ.
Bởi vậy, khi thực hiện nghi thức thả cá chép tiễn Táo quân, người dân không chỉ gửi gắm mong ước về tài vận mà còn cầu chúc cho gia đình luôn ấm êm, bếp lửa đỏ quanh năm, mâm cơm đủ đầy và các thành viên hòa thuận, gắn bó. Hành động thả cá tuy nhỏ bé nhưng chứa đựng niềm tin vào sự tiếp nối của những điều tốt đẹp, mở ra một chu kỳ sống mới an lành và ổn định.
Một tầng ý nghĩa khác của tục thả cá chép nằm ở hành động phóng sinh. Sau khi hoàn tất nghi lễ cúng ông Công ông Táo, cá chép không bị sử dụng làm thực phẩm mà được thả trở lại sông, hồ, ao nước tự nhiên. Trong quan niệm dân gian cũng như trong tư tưởng Phật giáo, phóng sinh được hiểu là gieo nhân lành, thể hiện lòng từ bi, sự trân trọng sự sống và tinh thần sống hài hòa với thiên nhiên. Việc thả cá chép sau khi cúng Táo quân vì thế mang ý nghĩa nhân đạo, cầu mong sự bình an, giải tỏa những điều không may mắn và tích lũy điều thiện cho năm mới.
Từ truyền thuyết, tín ngưỡng đến triết lý sống, cá chép không chỉ đơn thuần là lễ vật trong nghi thức cúng ông Công ông Táo mà đã trở thành một biểu tượng văn hóa nhiều tầng ý nghĩa. Hình ảnh cá chép đưa Táo quân về trời chính là cách người Việt gửi gắm hy vọng, niềm tin và khát vọng hướng thiện vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Thả cá chép để tiễn đưa ông Táo về trời, cầu mong năm mới bình an, thuận lợi. (Ảnh: Viên Minh)
Theo quan niệm dân gian, cá chép là phương tiện duy nhất và không thể thay thế để Táo quân lên thiên đình, vì vậy không thể dùng loài vật khác thay cho cá chép. Cá chép cũng cần được thả trước giờ Ngọ (tức trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp) để kịp đưa Táo quân về trời. Nhiều gia đình lựa chọn sông, suối, ao, hồ gần nhà để thả cá, thể hiện sự thuận tiện nhưng vẫn giữ được ý nghĩa phóng sinh.
Theo VTC News
