Tại Pháp, truyền thông địa phương cho biết đã có hàng chục người thiệt mạng sau khi xuống sông, hồ hoặc biển để tránh nóng, bên cạnh những trường hợp tử vong trực tiếp do sốc nhiệt, chủ yếu là người cao tuổi và trẻ nhỏ.

Giữa bối cảnh đó, nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao ở những quốc gia phát triển như Pháp, Anh hay Đức, điều hòa nhiệt độ vẫn chưa trở thành thiết bị phổ biến?

Câu trả lời không nằm ở việc người châu Âu chịu nóng giỏi mà là bởi việc lắp đặt một chiếc điều hòa ở nhiều thành phố châu Âu khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều so với tưởng tượng.

Ảnh minh hoạ

Những tòa nhà cổ khiến việc lắp điều hòa trở nên phức tạp

Khoảng một nửa số nhà ở tại châu Âu đã có tuổi đời trên 50 năm. Riêng tại các khu phố cổ của Paris, Rome hay Brussels, nhiều công trình được xây dựng từ cách đây hàng trăm năm với tường đá dày 40-60 cm và hoàn toàn không được thiết kế để lắp đặt hệ thống điều hòa.

Khó khăn lớn nhất nằm ở việc bảo tồn kiến trúc. Tại trung tâm Paris, phần lớn các công trình thuộc vùng đệm của Di sản Thế giới UNESCO. Mặt tiền theo phong cách Haussmann, ban công sắt nghệ thuật hay các chi tiết trang trí đều được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Ngay cả việc thay cửa sổ cũng phải xin phép, chứ chưa nói đến việc gắn cục nóng điều hòa lên mặt ngoài tòa nhà.

Để được lắp điều hòa, chủ căn hộ thường phải trải qua nhiều bước: được chủ sở hữu đồng ý, được đa số cư dân trong tòa nhà thông qua và cuối cùng phải nhận được giấy phép của chính quyền địa phương. Chỉ cần một hộ dân phản đối vì lo ngại ảnh hưởng mỹ quan, tiếng ồn hoặc giá trị bất động sản, toàn bộ hồ sơ có thể bị bác bỏ.

Nếu công trình nằm trong khu bảo tồn hoặc được xếp hạng di tích lịch sử, thủ tục còn nghiêm ngặt hơn. Chẳng hạn, tại thành phố Arles (Pháp), hơn 70% công trình thuộc diện bảo tồn. Việc khoan một lỗ trên tường để đưa đường ống điều hòa ra ngoài cũng có thể mất nhiều tháng chờ phê duyệt và không ít trường hợp bị từ chối. Những trường hợp tự ý lắp đặt trái phép có thể bị xử phạt tới 300.000 euro.

Chi phí lắp đặt có khi gấp nhiều lần giá máy

Không ít người cho rằng điều hòa ở châu Âu đắt vì giá bán cao. Trên thực tế, chi phí lớn nhất lại đến từ nhân công và thủ tục. Một chiếc điều hòa treo tường công suất khoảng 1,5 HP có giá khoảng 600-800 euro, cao hơn khoảng 1,5-2 lần so với tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, chi phí lắp đặt tại Pháp hoặc Đức thường dao động từ 900-1.500 euro. Nếu là công trình lịch sử, phải cải tạo hệ thống điện, xin giấy phép và thuê kỹ thuật viên được cấp chứng chỉ, tổng chi phí có thể lên tới khoảng 7.000 euro, tương đương hơn 200 triệu đồng.

Một nhân viên văn phòng tại Pháp chia sẻ anh phải chờ tới 43 ngày mới được lắp điều hòa và tổng chi phí lên tới 1.900 euro. Với những lao động hưởng mức lương tối thiểu khoảng 1.400 euro/tháng sau thuế, đây là khoản tiền tương đương hơn một tháng rưỡi thu nhập.

Thiếu kỹ thuật viên khiến giá nhân công ngày càng đắt đỏ

Theo Cơ quan Lao động châu Âu, nghề kỹ thuật viên điều hòa - làm lạnh hiện nằm trong nhóm thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng tại 11 quốc gia thành viên.

Tại Đức, mỗi năm chỉ có khoảng 12.000 sinh viên tốt nghiệp ngành sưởi ấm, thông gió và điều hòa không khí (HVAC), trong khi nhu cầu tuyển dụng lên tới khoảng 35.000 người. Khoảng hai phần ba lao động trong ngành đã trên 45 tuổi và ngày càng ít người trẻ lựa chọn công việc này.

Vì vậy, việc phải chờ từ một đến ba tháng mới đến lượt lắp điều hòa đã trở thành chuyện bình thường. Mỗi khi nắng nóng xảy ra đồng thời ở nhiều quốc gia, giá nhân công lại tiếp tục tăng.

Ngay cả khi đã lắp đặt thành công, chi phí vận hành cũng là một rào cản.

Giá điện sinh hoạt tại Đức hiện thuộc nhóm cao nhất thế giới, khoảng 0,468 euro/kWh, cao gấp nhiều lần so với Trung Quốc. Pháp có mức giá thấp hơn nhưng vẫn cao đáng kể. Tại Italy, tiền điện chạy điều hòa trong mùa hè có thể chiếm khoảng 5% thu nhập của nhiều hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình.

Đáng chú ý, khoảng 65% sản lượng điện của Pháp đến từ các nhà máy điện hạt nhân. Tuy nhiên, các nhà máy này cần sử dụng nước sông để làm mát. Khi nhiệt độ nước sông tăng quá cao trong các đợt nắng nóng, nhiều lò phản ứng buộc phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động.

Điều này tạo nên một nghịch lý càng nắng nóng, nhu cầu sử dụng điều hòa càng tăng, nhưng nguồn cung điện lại có nguy cơ giảm.

Theo một nghiên cứu của Viện Agora (Đức), nếu tỷ lệ hộ gia đình sử dụng điều hòa tại Đức tăng từ khoảng 19% lên 35%, nhu cầu điện trong các đợt nắng nóng sẽ tăng thêm khoảng 12 GW, tương đương công suất của 10 nhà máy nhiệt điện than.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), chỉ khoảng 20% hộ gia đình châu Âu có điều hòa. Trong khi đó, tỷ lệ này ở Mỹ khoảng 90%, tại các đô thị Trung Quốc khoảng 62%, còn Nhật Bản và Hàn Quốc đều gần 90%.

Nếu chỉ tính điều hòa treo tường, tỷ lệ còn thấp hơn nhiều. Anh và Đức chỉ khoảng 0,7%, Pháp khoảng 7%. Ngay cả những quốc gia nóng hơn như Tây Ban Nha và Italy cũng mới đạt khoảng 40-50%.

Lý do là trong nhiều thế kỷ, phần lớn châu Âu vốn có mùa hè ôn hòa. Tại Paris, nhiệt độ cao nhất vào mùa hè trước đây thường chỉ khoảng 25 độ C, ban đêm xuống khoảng 15 độ C. Những bức tường đá dày, cửa chớp và việc mở cửa thông gió vào ban đêm đủ để giúp các ngôi nhà duy trì nhiệt độ dễ chịu.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi hoàn toàn thực tế này. Những đợt nắng nóng trên 40 độ C, vốn từng rất hiếm gặp nay xuất hiện ngày càng thường xuyên hơn.

Đợt nắng nóng lịch sử năm 2003 từng khiến hơn 10.000 người thiệt mạng tại Pháp. Thế nhưng, việc cải tạo hạ tầng để phổ cập điều hòa vẫn diễn ra chậm chạp do những rào cản về quy định, chi phí và nguồn nhân lực.

Những năm gần đây, Liên minh châu Âu liên tục siết chặt các quy định về môi chất lạnh nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Điều này khiến số lượng mẫu điều hòa đạt chuẩn ít hơn và giá thành tiếp tục tăng.

Trong khi đó, nhiều quốc gia vẫn khuyến khích người dân hạn chế sử dụng điều hòa để tiết kiệm năng lượng. Tây Ban Nha từng quy định nhiệt độ điều hòa tại các địa điểm công cộng không được thấp hơn 27 độ C.

Vì vậy, ngay cả khi nhu cầu chống nóng ngày càng lớn, việc phổ cập điều hòa ở châu Âu vẫn không thể diễn ra nhanh chóng. Rào cản không chỉ nằm ở giá máy, mà còn ở hệ thống pháp lý, quy hoạch đô thị, nguồn nhân lực và năng lực của lưới điện.

Khi các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày càng thường xuyên do biến đổi khí hậu, nhiều chuyên gia cho rằng châu Âu sẽ buộc phải thích nghi bằng cách thay đổi cả hạ tầng đô thị lẫn chính sách năng lượng, thay vì chỉ dựa vào những phương thức chống nóng truyền thống như trước đây.

Theo Gia đình Việt Nam