Đề thi tích hợp đọc viết, tăng yêu cầu tư duy
Tại TPHCM, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 ghi nhận khoảng 170.000 thí sinh dự thi - đông nhất từ trước đến nay. Trong khi đó, chỉ tiêu vào lớp 10 công lập dự kiến hơn 103.000, khiến áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh này, việc nắm vững cấu trúc đề thi và kỹ năng làm bài trở thành yếu tố then chốt để đạt điểm cao.
Theo công bố của Sở GD-ĐT TPHCM, đề thi Ngữ văn năm 2026 được thiết kế theo hướng tích hợp, gồm hai phần, mỗi phần 5 điểm, tập trung vào hai kỹ năng: đọc hiểu và viết.
Cụ thể, phần 1 gồm đọc hiểu văn bản văn học (3 điểm) và viết đoạn văn (2 điểm). Phần 2 gồm đọc hiểu văn bản nghị luận hoặc văn bản thông tin (1 điểm) và viết bài văn nghị luận xã hội (4 điểm).
Ngữ liệu sử dụng trong đề thi hoàn toàn nằm ngoài sách giáo khoa, bao gồm văn bản văn học và một văn bản nghị luận hoặc thông tin, với tổng dung lượng không quá 1.300 chữ. Nội dung phần viết được thiết kế gắn trực tiếp với phần đọc hiểu, buộc học sinh phải biết tổng hợp, phân tích và phát triển ý, thay vì làm từng phần rời rạc như trước đây.
Đáng chú ý, đề thi sẽ có câu hỏi về tiếng Việt trong phần đọc hiểu văn học, tập trung vào các nội dung trọng tâm như biện pháp tu từ (ẩn dụ, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, điệp âm, đảo ngữ, câu hỏi tu từ…), từ tượng hình, tượng thanh, nghĩa tường minh - hàm ẩn, các kiểu câu, thành phần biệt lập, dẫn trực tiếp - gián tiếp và cách sử dụng dấu câu.
Định hướng này bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, chủ yếu ở kiến thức lớp 8 và lớp 9, hướng tới đánh giá năng lực toàn diện thay vì kiểm tra ghi nhớ.
Những năm gần đây, đề thi Ngữ văn TPHCM luôn có sự đổi mới theo hướng mở, gắn với các chủ đề gần gũi, giàu tính gợi mở như “Lắng nghe” (2020), “Thông điệp của thời gian” (2022), “Để những suy nghĩ cất lên thành lời” (2023), “Nhịp trái tim không chỉ dành cho riêng mình” (2024) hay “Trên hành trình trưởng thành” (2025).
Dù không đánh đố, đề thi lại có độ phân hóa rõ rệt. Kỳ thi năm 2025 ghi nhận điểm cao nhất là 9,5, trong khi mức điểm phổ biến nhất là 7. Toàn thành phố có hơn 11.300 bài thi dưới trung bình, thậm chí xuất hiện các bài điểm rất thấp, từ 0,25 đến 1. Điều này cho thấy với dạng đề mở, học sinh không chỉ cần có cảm xúc mà còn phải biết lập luận chặt chẽ, diễn đạt rõ ràng và có chính kiến. Viết hay nhưng thiếu logic hoặc lạc đề đều khó đạt điểm cao.
Làm gì để đạt điểm cao môn Ngữ văn trong kỳ thi vào lớp 10?
Theo các giáo viên, để làm tốt đề thi Ngữ văn theo cấu trúc mới, học sinh cần chú ý ba yếu tố cốt lõi: Đọc đúng, viết trúng và lập luận rõ.
Ở phần đọc hiểu, thí sinh cần đọc kỹ văn bản, xác định đúng nội dung chính và yêu cầu câu hỏi. Các câu trả lời nên ngắn gọn, đi thẳng vào trọng tâm, tránh lan man. Với câu hỏi tiếng Việt, cần gọi đúng tên biện pháp và nêu tác dụng gắn với ngữ cảnh cụ thể.
Ở phần viết đoạn văn, yêu cầu không chỉ là nêu cảm nghĩ mà còn phải phân tích được nội dung, nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ của đoạn thơ hoặc tác phẩm. Bài viết cần có cấu trúc rõ ràng, dẫn chứng phù hợp, tránh sa vào kể lại nội dung.
Phần nghị luận xã hội chiếm 4 điểm, giữ vai trò quyết định. Học sinh có thể được yêu cầu trình bày quan điểm cá nhân hoặc đề xuất giải pháp cho một vấn đề thực tiễn. Để đạt điểm cao, bài viết cần có luận điểm rõ ràng, lý lẽ thuyết phục, dẫn chứng xác đáng và thể hiện được góc nhìn cá nhân. Những bài viết chung chung, thiếu chiều sâu hoặc sáo rỗng sẽ khó đạt điểm cao.
Năm 2026 là kỳ thi đầu tiên sau khi TPHCM sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, khiến quy mô thí sinh tăng đột biến. Nếu tất cả học sinh lớp 9 đều dự thi vào trường công lập, tỷ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 61%, đồng nghĩa khoảng 65.000 em phải lựa chọn hướng đi khác như trường tư thục, trung cấp nghề hoặc giáo dục thường xuyên.
Theo dự kiến, khu vực TPHCM (cũ) và Bà Rịa - Vũng Tàu có thể tuyển khoảng 66% học sinh, trong khi khu vực Bình Dương chỉ đạt khoảng 44%. Ngành giáo dục đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tuyển sinh công lập lên ít nhất 70% nhằm giảm áp lực cho học sinh và phụ huynh.
Trong bối cảnh đó, môn Ngữ văn - với đặc thù khó “luyện tủ” - tiếp tục là môn thi mang tính phân loại cao. Việc nắm chắc cấu trúc đề, rèn kỹ năng đọc hiểu và viết có lập luận sẽ là chìa khóa giúp thí sinh không chỉ tránh mất điểm đáng tiếc mà còn bứt phá trong kỳ thi cạnh tranh này.
Theo VietNamNet
https://vietnamnet.vn/cach-lam-bai-ngu-van-de-tranh-mat-diem-oan-khi-thi-vao-lop-10-tphcm-nam-2026-2504952.html
