Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh tiết lộ lý do Quang Tự không lật đổ được Từ HiHoàng đế Quang Tự bất lực trước Từ Hi Thái hậu bởi cái giá của một cuộc đảo chính vượt quá sức chịu đựng của cả vương triều.
Long bào là loại triều phục, lễ phục cao quý nhất thêu hình rồng dành riêng cho hoàng đế mặc trong các dịp đại lễ hoặc thiết triều. Trong xã hội phong kiến Trung Hoa, chiếc áo này không chỉ đơn thuần là trang phục hoàng gia, mà còn là biểu tượng cho quyền lực tối thượng và vị trí độc tôn của đấng thiên tử.
Một chiếc long bào của hoàng đế Trung Quốc.
Quy trình tạo ra một chiếc long bào
Để tạo ra một chiếc long bào hoàn chỉnh cho hoàng đế (đặc biệt là dưới thời nhà Thanh - đỉnh cao của sự xa xỉ), triều đình phải vận hành một bộ máy khổng lồ gồm hàng nghìn người tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu tốn rất nhiều ngân sách.
Việc may long bào không thuộc về một cá nhân mà được quản lý bởi Nội vụ phủ và giao cho ba xưởng dệt lớn nhất Giang Nam (Giang Ninh, Tô Châu, Hàng Châu) thực hiện. Hơn 2.000 nghệ nhân tham gia với quy trình chia nhỏ từ nhà thiết kế phác thảo, thợ nhuộm tơ, thợ dệt nền gấm, đến hàng trăm thợ thêu tay bậc thầy thêu ngày đêm.
Thợ thêu phải là những nghệ nhân cung đình hàng đầu. Họ được nuôi dưỡng trong môi trường đặc biệt để giữ cho bàn tay luôn mềm mại, không có mồ hôi tay làm hỏng lụa. Chỉ một mũi thêu lệch, nghệ nhân có thể bị phạt nặng hoặc mất mạng.
Nhiều người ví mỗi chiếc long bào là một kho báu di động. Rồng và các họa tiết chính không thêu bằng chỉ thường, mà dùng vàng ròng kéo thành sợi siêu mỏng (mỏng hơn sợi tóc) quấn quanh sợi tơ để thêu. Chiếc áo nhờ vậy luôn lấp lánh và không bao giờ bị xỉn màu. Nghệ nhân dùng lông của loài chim trả (bói cá) cắt tỉa tỉ mỉ rồi đính lên áo để tạo ra sắc xanh lam óng ánh độc nhất vô nhị.
Hàng nghìn viên ngọc trai tự nhiên loại hảo hạng, cùng các loại san hô, thạch anh và hạt cườm nhỏ xíu được đính thủ công lên các chi tiết mắt rồng, sóng nước để tạo độ nổi khối (3D).
Lụa thượng hạng được dệt riêng với mật độ sợi siêu dày, vừa mềm mại vừa đủ cứng cáp để đỡ trọng lượng của hàng vạn mũi thêu và đá quý.
Một chiếc long bào của hoàng đế Trung Quốc thường được thực hiện trong khoảng thời gian từ 3 đến 5 năm.
Một bộ long bào thường mất từ 3 đến 5 năm để làm. Thời gian kéo dài không chỉ do thêu tay, mà vì mọi công đoạn đều phải đạt đến độ hoàn hảo tuyệt đối. Chẳng hạn, ở khâu duyệt phác thảo, bản vẽ tỉ lệ 1:1 từ họa sĩ cung đình phải trình lên Hoàng đế đích thân phê duyệt. Vua chỉ sửa một chi tiết, quy trình phải làm lại từ đầu.
Một người thợ lành nghề thêu liên tục một ngày cũng chỉ hoàn thành được vài cm2. Vì vậy, chiếc áo được tách ra thành nhiều phần (thân trước, thân sau, tay áo) cho các nhóm thợ thêu đồng thời, sau đó mới dùng kỹ thuật “thêu nối” giấu chỉ để ráp lại thành một tấm áo liền mạch không tỳ vết.
Chính vì sự kỳ công này, mỗi vị hoàng đế thường chỉ có một vài chiếc long bào đại lễ thực sự xuất sắc để mặc vào các dịp trọng đại nhất như lễ đăng cơ hay đại tế.
Không thể giặt, long bào được làm sạch thế nào?
Long bào là biểu tượng quyền lực của hoàng đế nên cần phải được giữ gìn hết sức cẩn thận. Bên cạnh đó, do chất liệu đặc biệt và các họa tiết được thêu tinh xảo nên long bào tuyệt đối không thể giặt bằng nước. Vậy nếu chẳng may bộ trang phục này bị bẩn và có mùi, nó sẽ được làm sạch bằng cách nào?
Triều đình phong kiến Trung Quốc có hẳn một quy trình nghiêm ngặt để làm sạch vết bẩn, khử mùi hôi và bảo quản long bào chặt chẽ. Quy trình này kết hợp giữa tri thức vật lý, hóa học cổ đại và nghệ thuật thủ công đỉnh cao.
Long bào là biểu tượng tối cao của hoàng đế.
Việc làm sạch long bào của hoàng đế Trung Quốc được giao cho cơ quan chuyên trách Thượng y giám và Nội vụ phủ. Có cả một quy trình kỳ công, tỷ mỉ để duy trì vẻ lộng lẫy, uy nghiêm cho chiếc áo của vua. Thông thường, quy trình này được bắt đầu bằng bước xông hơi với thảo mộc.
Long bào được làm từ tơ lụa tự nhiên (satin, gấm) dệt mật độ cao. Nếu treo trực tiếp trên các nồi nước sôi sùng sục với lượng hơi nước quá dày đặc và nóng, sợi tơ lụa sẽ bị co rút, biến dạng hoặc bị mất đi độ bóng tự nhiên (tơ lụa rất nhạy cảm với nhiệt độ cao và độ ẩm lớn).
Mặt khác, long bào thêu bằng chỉ vàng thật, đính ngọc trai, lông chim bói cá. Hơi nước bốc lên quá nhiều sẽ đọng thành các giọt nước nhỏ trên áo. Trọng lượng của nước cộng với sức nặng của đá quý có thể làm xệ vải, đứt chỉ hoặc làm lỏng các mối nối keo dính lông chim.
Do đó, hay vì dùng hơi nước gắt để “cuốn đi bụi bẩn” (vì hơi nước thuần túy không thể tẩy được vết dầu mỡ vật lý), thợ thủ công cung đình áp dụng phương pháp đặt các chậu nước nóng ở một khoảng cách xa so với long bào, hoặc dẫn hơi nước qua các tấm màn lọc bằng vải bố để giảm bớt nhiệt độ, chỉ lấy làn hơi ấm, mỏng nhẹ thoang thoảng bốc lên.
Để tạo ra “hương thơm nhẹ nhàng”, người xưa không dùng nước lã. Họ sẽ thả vào nồi nước sôi các loại thảo mộc tươi hoặc hoa khô (như hoa bưởi, bạc hà, vỏ quýt). Hơi nước mang theo tinh dầu thảo mộc sẽ thẩm thấu vào vải, vừa làm các sợi lụa đang bị nhăn giãn nở ra mềm mại, vừa khử mùi mồ hôi rất hiệu quả.
Long bào của hoàng đế được xông hơi với thảo mộc.
Đối với những vết bẩn cục bộ và cứng đầu, các cung nữ và thợ thủ cung phải dùng các loại rượu gạo hoặc rượu nếp được chưng cất nhiều lần để đạt được độ cồn cao nhất, đảm bảo rượu trong suốt, không màu và bay hơi cực nhanh.
Khi khử vết bẩn, họ tuyệt đối không được chà xát mạnh tay vì sẽ làm xước tơ lụa và bợt sợi chỉ thêu vàng. Họ dùng một miếng lụa mềm, thấm một chút rượu rồi chấm nhẹ nhàng lên vết bẩn để cồn hòa tan vết dầu mỡ hoặc bụi bẩn, sau đó dùng một miếng vải khô khác thấm hút ngược vết bẩn ra ngoài.
Ngay sau khi vết bẩn được xử lý, họ sẽ dùng quạt tay hoặc quạt lông vũ quạt liên tục vào vị trí đó để cồn bay hơi hoàn toàn, tránh để lại các vệt nước ố (vết loang) trên nền gấm vàng.
Tiếp đến là bước được gọi là Huân y (ướp hương trầm cho trang phục). Đây là một trong những đỉnh cao về lối sống xa hoa và tinh tế của hoàng tộc trong cung đình Trung Quốc thời xưa. Nó không chỉ đơn thuần là việc làm thơm quần áo, mà đã nâng tầm thành một nghi thức nghệ thuật.
Để xông hương cho một chiếc long bào to lớn mà không làm hỏng dáng áo, người ta không thể cầm lư hương huơ qua loa. Cung đình sử dụng các dụng cụ chuyên dụng. Đầu tiên là huân lung, tức là một chiếc lồng lớn làm bằng tre hoặc kim loại (đồng, bạc) đục lỗ hoa văn tinh xảo. Chiếc lồng này có hình vòm hoặc hình trụ, đủ lớn để phủ chiếc long bào lên trên.
Đặt chính giữa dưới đáy lồng một lư hương. Khói hương sẽ từ từ bay lên, len lỏi qua các lỗ đục của Huân lung và thấm đều vào từng thớ vải của chiếc áo phủ bên ngoài.
Mùi hương của hoàng đế và hậu phi là “độc quyền”, không ai trong thiên hạ được phép trùng lặp. Do đó, thành phần cốt lõi đốt trong lư hương luôn luôn có trầm hương cao cấp làm nền để giữ mùi thanh quý, kết hợp với đàn hương (tạo độ ấm), long não hoặc xạ hương (để giữ mùi cực lâu và đuổi côn trùng). Các ngự y và chuyên gia hương liệu phải phối trộn theo tỷ lệ nghiêm ngặt:
Hương liệu trước khi đem đốt thường được ngâm qua mật ong, rượu ngon hoặc nước ép từ các loại hoa quý, sau đó đem ủ trong hũ sành chôn dưới đất nhiều tháng. Quá trình này giúp khói hương khi đốt lên không bị hắc, không có mùi khét của củi mà chỉ có vị ngọt ngào, thanh khiết.
Một buổi xông hương long bào của các cung nữ Thượng y giám diễn ra vô cùng tỉ mỉ. Bước đầu tiên goi là làm ẩm nhẹ (Phún thủy). Trước khi xông, cung nữ sẽ dùng một chút nước sạch (hoặc nước hoa bưởi, hoa hồng) phun một lớp sương siêu mỏng lên áo. Vải lụa khi có độ ẩm vừa phải sẽ hấp thụ khói hương tốt gấp nhiều lần vải khô.
Tiếp đến, long bào được trải phẳng lên lồng huân lung. Than dùng để đốt hương phải là than củi tơ (không khói, không nổ tia lửa). Khói hương được khống chế ở mức âm ỉ, vừa đủ làm ấm áo và đẩy mùi mồ hôi ra ngoài, thay thế bằng mùi trầm.
Sau vài tiếng xông, áo được nhấc ra, gấp gọn lại và đặt ngay vào các hòm gỗ sưa hoặc gỗ trắc kín khí. Mùi hương gặp môi trường kín sẽ “khóa” chặt vào sợi lụa, giúp long bào giữ được mùi thơm thoang thoảng suốt nhiều tuần liền khi vua mặc.
Mùi hương trên long bào của hoàng đế và các phi tần phải được ướp một cách cẩn thận.
Nhờ phương pháp huân y này, mỗi bước đi của hoàng đế luôn tỏa ra một thứ “hào quang mùi hương” uy nghiêm, khiến bá quan văn võ khi quỳ lạy phía dưới đều cảm nhận được sự cao quý độc nhất của thiên tử.
Bên cạnh đó, vào ngày 6/6 âm lịch hàng năm, trong cung đình của một số triều đại phong kiến Trung Quốc tổ chức lễ hội sái y - Tết phơi quần áo. Ở Trung Quốc, tháng 6 âm lịch thường rơi vào giữa mùa hè (khoảng tháng 7 dương lịch). Lúc này, thời tiết có nắng gắt nhất, độ ẩm không khí giảm xuống và có gió mạnh. Đây là thời điểm vàng để diệt khuẩn, hong khô và tiêu diệt triệt trứng côn trùng, mối mọt ẩn nấp trong các thớ vải.
Người xưa tin rằng ánh nắng của ngày mùng 6 tháng 6 âm lịch có “long khí” và năng lượng dương cực mạnh, có khả năng khử tà, bảo vệ long bào bền bỉ với thời gian.
Vào ngày này, toàn bộ Tử Cấm Thành biến thành một sàn diễn khổng lồ. Từ các thái giám, cung nữ thuộc Nội vụ phủ cho đến Thượng y giám đều phải dậy từ tờ mờ sáng để mở các kho lưu trữ triều phục. Người ta dựng hàng nghìn chiếc giá đỡ bằng tre khắp các khoảng sân rộng trước các cung điện lớn.
Tất cả long bào, hoàng bào, cát phục của hoàng đế, cùng y phục của hoàng hậu, phi tần được đưa ra ngoài. Khắp các sân ngập tràn một màu vàng lộng lẫy kết hợp với sắc thêu rực rỡ của hàng vạn con rồng, chim phượng phơi mình dưới nắng.
Long bào được làm từ lụa là xa xỉ, thêu chỉ vàng, đính lông chim bói cá nếu bị ánh nắng trực tiếp thiêu đốt quá nhiều sẽ bị giòn lụa và phai màu. Do đó, người ta thường dùng các tấm rèm lụa mỏng màu trắng giăng phía trên để che bớt ánh nắng gắt, chỉ tận dụng hơi nóng và gió tự nhiên để làm khô áo.
Các cung nữ phải đeo găng tay lụa mềm, nhẹ nhàng lật mặt áo, phủi sạch bụi bẩn bằng chổi lông vũ siêu mịn, tuyệt đối không được để mồ hôi tay hay bụi bẩn bám vào long bào trong quá trình phơi.
Long bào của hoàng đế được làm từ tơ tằm thượng hạng.
Khi hoàng hôn buông xuống, trước khi sương muối xuất hiện, toàn bộ trang phục phải được thu dọn hoàn toàn. Áo sau khi phơi khô, loại bỏ hết ẩm mốc sẽ được đưa ngay vào phòng Huân y để xông lại một lớp hương trầm mới.
Cuối cùng, chúng được xếp gọn gàng cho vào các hòm gỗ chuyên dụng, rải thêm các túi bột long não tự nhiên để tiếp tục lưu kho chuẩn bị phục vụ cho mùa thu đông sắp tới.
Theo VTC News
