Bông gòn là loài cây có quả chứa những sợi trắng mềm, nhẹ, từng được sử dụng để làm ruột gối, đệm và nhiều vật dụng trong đời sống. Tuy nhiên, cây mới bị Hà Nội cấm trồng vì một số lý do.
Trong danh mục 18 loài cây cấm trồng theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND của Hà Nội, cây bông gòn được xếp ở vị trí thứ sáu vì cành nhánh giòn, dễ gãy và quả chín phát tán ảnh hưởng đến vệ sinh đường phố.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc Nam cho biết, bông gòn có tên khoa học Ceiba pentandra (L.) Gaertn., thuộc họ Bông (Malvaceae), trước đây thường được xếp trong họ Gạo (Bombacaceae).
Đây là cây gỗ lớn, thân thẳng, có thể cao 20-30m hoặc hơn trong điều kiện thuận lợi. Cây non đôi khi mang những gai hình nón trên thân, sau đó giảm dần khi trưởng thành.
Lá bông gòn là lá kép chân vịt, thường gồm 5-9 lá chét mọc tỏa ra từ một điểm, nhìn khá giống những ngón tay xòe rộng.
Hoa tương đối nhỏ, màu trắng ngà hoặc vàng nhạt. Cây có thể rụng lá theo mùa, hoa thường xuất hiện khi tán cây thưa lá.
Đặc biệt nhất là quả bông gòn, có dạng nang thuôn dài. Khi chín, vỏ quả nứt ra, để lộ bên trong những hạt màu nâu sẫm hoặc đen, nằm giữa một khối sợi trắng mềm, xốp.
Theo Tiến sĩ Phương, những sợi này có tác dụng hỗ trợ phát tán hạt nhờ gió. Đây là một cơ chế thích nghi tự nhiên giúp cây duy trì và mở rộng quần thể.
Điểm đáng chú ý là những sợi trắng trong quả bông gòn không chỉ có chức năng phát tán hạt mà còn là nguyên liệu được con người khai thác từ lâu đời.
Ở nhiều nước nhiệt đới, sợi bông gòn được thu gom để làm ruột gối, đệm, thú nhồi bông và các sản phẩm cần vật liệu nhẹ, xốp.
Sợi bông gòn có đặc tính nhẹ, nổi tốt trên nước và tương đối khó thấm nước. Vì vậy, trước khi các loại vật liệu tổng hợp trở nên phổ biến, sợi bông gòn còn được sử dụng làm vật liệu nổi trong một số loại áo phao và thiết bị cứu sinh.
Khác với sợi bông vải thường dùng để kéo sợi dệt, sợi bông gòn tương đối ngắn, trơn và khó kéo thành sợi bền theo phương pháp thông thường.
Ngoài giá trị cung cấp sợi, theo Tiến sĩ Phương, bông gòn còn được ghi nhận trong một số hệ thống y học truyền thống tại châu Á, châu Phi và châu Mỹ.
Một số bộ phận như vỏ thân, lá và rễ từng được sử dụng theo kinh nghiệm dân gian. Theo đó, thân gòn (nước nấu từ thân cây bông gòn giúp lợi tiểu), mủ gòn (nhựa tiết ra từ thân cây bông gòn khi cây bị tổn thương) giúp giải khát, thanh nhiệt, giải độc, giảm táo bón và giúp cân bằng lượng đường trong máu...
Các nghiên cứu hiện đại cũng đã khảo sát thành phần hóa học và một số hoạt tính sinh học của dịch chiết từ cây. Tuy nhiên, TS. Phương lưu ý, những công dụng dân gian hoặc kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm chưa đủ để khẳng định hiệu quả điều trị bệnh ở người.
Ông cho rằng, việc một loài cây có giá trị làm nguyên liệu hoặc được sử dụng trong y học cổ truyền cũng không có nghĩa người dân nên tự ý thu hái các bộ phận của cây để sắc uống.
Theo Vietnamnet
https://vietnamnet.vn/loai-cay-cam-trong-o-ha-noi-tung-dung-lam-goi-dem-2571416.html
