Trong tháng 11, thế giới có thêm 300 triệu người đột nhiên trở thànhngười nghèo, ít nhất là trên giấy tờ. Con số mới nhất về nghèo khổ của Liên hợpquốc, công bố vào ngày 4/11, bao gồm cả cách đánh giá mới về nghèo khổ, hé lộmột số bất ngờ.

Chỉ số nghèo khổ đa chiều (Multidimensional Poverty Index – MPI) đã tăng sốngười nghèo khổ lên 21%, tức có hơn 1,7 tỷ người nghèo khổ trên khắp thế giới.Theo MPI, vùng Châu Phi hạ Sahara vẫn là nơi có tỷ lệ người nghèo lớn nhất thếgiới, nhưng hơn một nửa số người nghèo lại sống ở Nam Á.

Vì sao 300 triệu người trên thế giới đột nhiên nghèo khổ?  
Theo MPI, hơn một nửa số người nghèo trên thế giới tập trung ở Nam Á.

Những con số này cùng chỉ số mới đánh giá người nghèo là một phần của Chỉ sốphát triển con người (HDI) do Liên hợp quốc công bố hàng năm. Chỉ số đề cập đếnmọi khía cạnh từ số phụ nữ tử vong khi sinh đến số người tiếp cận internet, haysố người có thể ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ, ảnh hưởng đến việc các tổ chứcphi lợi nhuận chi tiền cho nơi nào…

Trong suốt nhiều năm chỉ số HDI chỉ tập trung vào tiêu chí một người sống vớibao nhiêu tiền thì bị coi là nghèo. Câu trả lời là 1,25 USD/ngày. Nhưng một sốnhà nghiên cứu từ lâu đã cho rằng chỉ thu nhập không chưa đủ để định nghĩa vềnghèo khổ.

“Có những thứ tiền không thể mua được”, Sabina Alkire người đồng sáng tạo ra chỉsố trên và là giám đốc của Sáng kiến nghèo khổ và phát triển Oxford, cho biết.Tổ chức của bà đã kết hợp với Liên hợp quốc đưa ra chỉ số nghèo khổ mới trên. “Chỉ số cũ không đề cập đến điện, hệ thống y tế công cộng hay hệ thống giáodục”.

Chỉ số của bà Alkire nhìn nhận nghèo đói theo kinh nghiệm nhiều hơn. Chỉ số sửdụng các dữ liệu điều tra hiện có và phân loại các gia đình là nghèo nếu họthiếu từ 3 trong số 10 nhân tố nghèo. 10 nhân tố nghèo này đề cập đến cả y tế,giáo dục, tiêu chuẩn sống cơ bản. “Lần đầu tiên từ trước tới nay, chỉ số MPI đomức độ nghèo khổ bằng việc nhìn nhận những bất lợi người nghèo phải trải quatrong cùng một thời gian”, bà cho hay.

Đánh giá cả các tiêu chí nằm ngoài thu nhập đã làm thay đổi rất lớn. Nó khiến sốngười nghèo ở Ethiopia, nơi có 39% người dân sống ít hơn 1,25USD/ngày, tăng gấpđôi. 90% bị đánh giá là “nghèo đa chiều” hoặc thiếu ít nhất 3 trong số 10 nhântố nghèo.

“Vấn đề ở đây cho thấy bạn đã có tiến bộ lớn về mặt cải thiện thu nhập, nhưnglại không có những cải thiện tương xứng về mặt khác”, Jeni Klugman, giám đốc vàlà tác giả chính của Báo cáo phát triển con người, cho biết.

Điều này cũng hoàn toàn đúng với thế giới phát triển. Ví dụ Hungary được xếploại là nước có “chỉ số phát triển con người cao”, và chỉ có ít hơn 2% người dânsống dưới mức 1,25USD/ngày. Nhưng theo chỉ số MPI, con số nghèo khổ của nước nàycao gấp 3 lần.

Vì sao 300 triệu người trên thế giới đột nhiên nghèo khổ?

Một số chuyên gia đã phản đối chỉ số nghèo khổ mới, trong đó có cả giám đốcnghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB). WB đã công bố cách đánh giá nghèo khổdựa trên thu nhập của riêng họ. Những người chỉ trích cho rằng biện pháp đánhgiá MPI chỉ là một tiêu chuẩn đơn lẻ, mặc dù nó nhìn vào nhiều nhân tố.

“Nếu các sếp của tôi yêu cầu tôi tham khảo MPI như một nhân tố để đánh giá cácnguồn lực, tôi sẽ từ chối”, Don Stillers, nhà kinh tế của Cơ quan phát triểnquốc tế của Mỹ cho biết.

Các nhân viên cứu trợ cho rằng MPI có thể giúp họ sử dụng tiền trong chươngtrình cứu trợ hiệu quả hơn và thuyết phục hơn đối với những nhà hảo tâm.

Trong thế giới nhân đạo “chúng tôi từ lâu đã biết được rằng mặc dù xét về cấp độquốc gia, một nước có thể hoàn toàn ổn, nhưng vẫn còn nhiều sự chênh lệch khibạn nhìn sâu xuống dưới bề mặt”, Carlisle Levine, tư vấn kỹ thuật cấp cao của tổchức CARE cho hay. “Đối với chúng tôi, chỉ số giúp thêm thông tin, giúp chúngtôi đầu tư hiệu quả hơn”.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia thừa nhận cách đánh giá mới chưa đủ. Và bản thânAlkire, người soạn thảo HDI cũng thừa nhận chỉ số của bà không hoàn hảo. Bà cũngthừa nhận rằng rất khó có thể thu thập được dữ liệu tốt và không phải tất cả cácloại dữ liệu đều có ích cho các nhà nghiên cứu. Song bà cho rằng cách tiếp cậncủa bà đưa ra thông tin đa chiều hơn và giúp sửa chữa những quan niệm sai lầm.

“Chỉ riêng Ấn Độ thôi cũng đã có dân số đông hơn 37 quốc gia thuộc vùng châu Phihạ Sahara”, bà cho biết. So sánh các nước với bức tranh dữ liệu lớn hơn sẽ chokết quả công bằng hơn, song điều đó cũng làm thay đổi cách đánh giá đối với mỗingười ở bên trong nước đó. “Tôi muốn nhìn nhận người nghèo với đánh giá nhưnhau, cho dù họ sống ở đâu, thay vì để mức độ rộng lớn của nước họ quyết địnhxem chúng ta quan tâm đến họ được bao nhiêu”, bà cho biết.

Theo Phan Anh
Dân trí