Sản phẩm muốn vào thị trường phải có chữ ký của cán bộ kiểm dịch

Lý giải kỹ hơn về nhận định nêu trên, ông Tâm cho rằng, kiểm dịch liên quan đến thịt, trứng, sữa, cái mà toàn xã hội phải tiêu dùng hằng ngày cùng vô số doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm. Nếu không có được chữ ký của cán bộ kiểm dịch thì sản phẩm của họ không thể đến thị trường được.

Ví dụ, thực phẩm, nguyên liệu cho nhiều ngành chế biến, sản xuất kể cả sản xuất thức ăn gia súc nhập từ nước ngoài nhưng đến các trạm kiểm dịch tại sân bay, cảng nếu không thông qua được thì sẽ bị ách tắc. Tương tự, các lò mổ cũng vậy, lợn muốn được giết mổ phải thông qua các trạm kiểm soát đặt tại khu vực lò mổ.

Theo ông Tâm, hoạt động kiểm dịch dựa trên ba trụ cột: thể chế, nguồn lực và con người. Về thể chế kiểm dịch, ông Tâm cho rằng pháp luật rất chặt chẽ, đã quy định đầy đủ quy trình kiểm soát giết mổ, cơ cấu tổ chức.

img-0993.jpg
Ông Nguyễn Đức Tâm, nguyên cán bộ Cục Thú y

Về nguồn lực, hăng năm ngân sách Nhà nước “rót” cho ngành thú y không phải là nhỏ cùng với đó là các dự án nhiều triệu USD của nước ngoài hỗ trợ công tác thú y nói chung và công tác kiểm dịch, kiểm soát giết mổ trong thời gian dài hàng chục năm.

Trở lại vụ việc vừa xảy ra ở Hà Nội, khi cán bộ kiểm dịch 'bảo kê', tiếp tay cho gian thương với lý do lương không đủ sống, ông Tâm cho rằng, lý lẽ này chỉ là ngụy biện. Thực tế hiện nay, lương của công chức, viên chức nói chung đều theo hệ số, ngạch bậc kèm phụ cấp ngành. Nhà nước đều nghiên cứu, cải cách tiền lương hằng năm.

Bên cạnh đó, khi được tuyển dụng, cán bộ thú y sẽ cam kết về trách nhiệm công việc và mức thù lao một cách tự nguyện. Nếu thấy lương thấp họ hoàn toàn có quyền từ chối, chuyển sang khu vực tư nhân.

Vi phạm pháp luật ngay từ khâu đầu tiên

Ông Tâm cho rằng, tại cơ sở giết mổ Vạn Phúc (xã Nam Phù), cán bộ thú y đã vi phạm pháp luật ngay từ khâu đầu tiên, kiểm soát trước khi giết mổ (khám sống).

Theo mô tả của Cơ quan CSĐT, khi thương lái chở lợn đến cơ sở giết mổ, cán bộ thú y kiểm tra giấy tờ, dấu hiệu lâm sàng, nếu thấy đủ điều kiện thì cho thương lái chở vào khu giết mổ.

screenshot-20260330-073607-zalo.jpg
Hiện trường cơ sở giết mổ tại xã Nam Phù vừa bị cơ quan CSĐT triệt phá

Trong khi đó, theo quy định hiện hành, cơ sở giết mổ phải có khu chờ giết mổ. Lợn chở đến phải được tập kết và cách ly từ 12h-24h để cán bộ thú y kiểm tra hồ sơ giấy tờ, khám lâm sàng, đo thân nhiệt với lợn nghi mắc bệnh, nếu thời gian cách ly trên 24h, cán bộ thú y phải khám lại.

Tuy nhiên, phần lớn cơ sở giết mổ đều không có khu cách ly chờ giết mổ như luật định. Cán bộ thú y cũng không thực hiện theo quy trình.

“Tôi cho rằng nút thắt lớn nhất trong kiểm soát giết mổ là ngành thú y đã không thực hiện các quy định pháp luật hiện hành”, ông Tâm nói.

Ông Tâm cũng cho rằng, quy định, quy trình đã có nhưng thời gian qua cơ quan chức năng liên tiếp phá các vụ án lớn có sự tiếp tay, bảo kê của cán bộ thú y, cho thấy nguyên nhân là ở con người.

Theo ông Tâm, điều đáng ngại là trong các vụ án ấy, chỉ có những cán bộ trực tiếp cấp thấp bị xử lý, nhưng còn lãnh đạo của họ hoặc cao hơn là ở Cục Thú y… thì chưa có ai phải chịu trách nhiệm. Thậm chí, khi vụ việc được phanh phui, có lãnh đạo ngành còn phát biểu phê phán, phân tích “tính chất nghiêm trọng, tác động lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng kỷ luật kỷ cương thực thi công vụ” mà không thấy đề cập đến trách nhiệm của bản thân.

Bên cạnh đó, sau mỗi vụ việc thì lại thanh tra, kiểm tra rầm rộ nhưng đó chỉ là chữa cháy, là giải quyết phần ngọn khiến người ta liên tưởng câu ngạn ngữ “mất bò mới lo làm chuồng”. Để giải quyết triệt để, ngăn tình trạng này tái diễn, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân cần phải cá nhân hóa trách nhiệm, đối với vụ việc nghiêm trọng như vụ 300 tấn thịt lợn bệnh tuồn ra thị trường, cá nhân lãnh đạo của ngành thú y phải chịu trách nhiệm, ông Tâm đề xuất.

Thay đổi tư duy quản lý

Luật sư Nguyễn Tuấn Anh (Công ty Luật Minh Nghiêm) cho rằng, vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh lọt qua các chốt kiểm dịch là bản cáo trạng đanh thép về sự tha hóa của một bộ phận cán bộ thú y.

4-2-giet-mo1.jpg
Lực lượng chức năng làm công tác kiểm dịch (ảnh minh họa)

Theo luật sư Tuấn Anh từ diễn biến vụ việc có thể thấy rằng, việc thịt lợn bệnh, chết vẫn nghiễm nhiên có đầy đủ giấy tờ kiểm dịch cho thấy quy trình kiểm tra thiếu tính minh bạch, có sự sai phạm nghiêm trọng. Điều này không chỉ dừng lại ở vấn đề nghiệp vụ mà còn liên quan đến trách nhiệm của cá nhân trong quá trình thực thi công vụ.

Để hạn chế xảy ra những vụ việc tương tự, luật sư Tuấn Anh cho rằng, cần tăng cường giám sát và minh bạch hóa quy trình; nâng cao sự giám sát chéo, kiểm tra độc lập đối với quy trình kiểm soát. Đồng thời, thiết lập hệ thống giám sát camera 24/7 tại các cơ sở giết mổ, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc số hóa để loại bỏ sự can thiệp chủ quan của con người.

Bên cạnh đó, cần cải cách chế độ đãi ngộ để cán bộ có mức sống ổn định, an tâm công tác; ban hành các chế tài xử phạt nghiêm khắc, mang tính răn đe cao, làm rõ trách nhiệm của lãnh đạo đơn vị liên quan khi xảy ra vụ việc. Mục tiêu là tạo ra một môi trường mà ở đó, cái giá phải trả cho việc sai phạm lớn hơn rất nhiều so với lợi ích thu được từ việc thỏa hiệp.

Cùng với đó, việc luân chuyển, đánh giá và kiểm soát hoạt động của cán bộ cần được thực hiện thường xuyên, nhằm bảo đảm tính khách quan và hạn chế rủi ro phát sinh.

Ông Nguyễn Đức Tâm là bác sĩ thú y (ĐH Nông nghiệp 1 Hà Nội); Thạc sĩ Giáo dục và Đào tạo phát triển (Đại học Wolverhampton, UK), nguyên cán bộ Viện Thú y Trung ương, nguyên cán bộ Trung tâm Chẩn đoán và Đào tạo Quốc gia (Cục Thú y, Bộ NN&MT). Ông cũng là chuyên gia tư vấn độc lập cho các tổ chức quốc tế như FAO, UNDP, World Bank…


 Theo Tiền Phong