Tín chỉ các-bon từ dự án Biogas - nguồn thu nhập mới cho các trang trại chăn nuôi

Từ xử lý chất thải đến “tài sản các-bon”

Trong nhiều năm qua, hầm biogas đã trở thành giải pháp quen thuộc tại các vùng chăn nuôi ở Việt Nam. Thay vì để chất thải chăn nuôi phân hủy tự nhiên ngoài môi trường, gây ô nhiễm và phát sinh khí mê-tan, nhiều hộ dân đã đầu tư hệ thống biogas để thu gom và xử lý chất thải ngay tại trang trại. Lượng khí sinh học tạo ra sau quá trình phân hủy được tận dụng làm chất đốt, phục vụ sinh hoạt hoặc phát điện. Tuy nhiên, ít người biết rằng chính lượng khí mê-tan được thu hồi từ các công trình biogas lại có thể trở thành “tài sản các-bon” có giá trị kinh tế trên thị trường tín chỉ các-bon.

Theo các chuyên gia môi trường, khí mê-tan là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm. Trong lĩnh vực chăn nuôi, khí mê-tan phát sinh chủ yếu từ quá trình tiêu hóa ở động vật nhai lại và từ việc phân hủy chất thải hữu cơ trong điều kiện yếm khí. Nếu không được xử lý, lượng khí này sẽ phát tán trực tiếp vào khí quyển, góp phần làm gia tăng biến đổi khí hậu. Ngược lại, khi các trang trại sử dụng hầm biogas để thu hồi và kiểm soát khí mê-tan, lượng phát thải giảm xuống có thể được tính toán, thẩm định và quy đổi thành tín chỉ các-bon.

Theo quy ước quốc tế, mỗi tín chỉ các-bon (Carbon credit) tương đương với quyền phát thải 1 tấn khí CO₂ (hoặc lượng quy đổi tương đương của các loại khí nhà kính khác) được cắt giảm hoặc hấp thụ khỏi khí quyển. Các tín chỉ này có thể được bán cho doanh nghiệp hoặc tổ chức có nhu cầu bù đắp lượng phát thải trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Hiện nay, nhu cầu mua tín chỉ các-bon trên thế giới đang tăng nhanh khi nhiều quốc gia và doanh nghiệp đặt mục tiêu trung hòa phát thải vào năm 2050. Đây được xem là cơ hội lớn cho ngành nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là lĩnh vực chăn nuôi.

Theo Viện Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có khoảng 6 triệu hộ chăn nuôi gia súc, gia cầm ở quy mô nhỏ và vừa, trong đó hàng trăm nghìn công trình biogas đang hoạt động. Nếu được đầu tư bài bản và tham gia thị trường các-bon, nguồn giảm phát thải từ các công trình này có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể. Một chủ trang trại nuôi heo ở Gia Lai bộc bạch: “Gia đình tôi xây dựng công trình hầm biogas để xử lý chất thải và nước thải chăn nuôi heo đã 5 năm nay. So với lúc chưa có công trình biogas, mức độ ảnh hưởng môi trường do chăn nuôi heo giảm rất nhiều”. Một nông dân miền Tây cho biết, trước đây gia đình ông đầu tư hầm biogas chủ yếu để xử lý mùi hôi và tận dụng khí đốt phục vụ sinh hoạt. “Khi được tư vấn về tín chỉ các-bon, tôi mới biết lượng khí mê-tan thu hồi từ trang trại có thể được chứng nhận để bán ra thị trường. Nếu làm được, đây sẽ là nguồn thu bổ sung rất ý nghĩa cho người chăn nuôi”.

Cơ hội mới cho chăn nuôi phát thải thấp

Theo các chuyên gia, điểm tích cực của tín chỉ các-bon là giúp người chăn nuôi có thêm động lực đầu tư vào các giải pháp bảo vệ môi trường. Trước đây, nhiều hộ xem việc xử lý chất thải chỉ là chi phí bắt buộc. Nhưng khi lượng phát thải giảm xuống có thể quy đổi thành giá trị kinh tế, tư duy sản xuất bắt đầu thay đổi theo hướng bền vững hơn. 

Tại Việt Nam, dù thị trường tín chỉ các-bon còn khá mới song nhiều địa phương đã bắt đầu quan tâm đến việc xây dựng các dự án giảm phát thải trong nông nghiệp. Các chuyên gia cho rằng lĩnh vực chăn nuôi có nhiều lợi thế bởi lượng phát thải mê-tan khá lớn và dễ đo lường thông qua hệ thống xử lý chất thải. Theo tính toán của các tổ chức môi trường, một trang trại chăn nuôi heo quy mô lớn có thể giảm hàng trăm đến hàng nghìn tấn CO₂ tương đương mỗi năm nếu áp dụng hiệu quả hệ thống biogas thu hồi khí mê-tan. Đây là cơ sở để hình thành tín chỉ các-bon và tham gia giao dịch trên thị trường.

 Nước ta đang thúc đẩy nhiều chương trình phát triển nông nghiệp phát thải thấp, định hướng ứng dụng công nghệ biogas thành giải pháp trọng điểm để chuyển đổi nông nghiệp xanh và phát triển thị trường tín chỉ các-bon. Ngày 29/6/2026, lễ khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước đã khai trương và đi và hoạt động, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển thị trường các-bon của Việt Nam, tạo nền tảng cho doanh nghiệp và người dân tham gia mua bán tín chỉ các-bon minh bạch hơn trong thời gian tới. Đối với người chăn nuôi, đây có thể trở thành “nguồn thu nhập thụ động” từ chính những nỗ lực bảo vệ môi trường hàng ngày.

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi đang chịu áp lực phải phát triển theo hướng xanh và bền vững, việc kết hợp giữa công nghệ biogas và thị trường tín chỉ các-bon được xem là hướng đi nhiều tiềm năng. Khi chất thải không còn là gánh nặng mà trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, mô hình chăn nuôi tuần hoàn và phát thải thấp sẽ có thêm động lực để phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Hà Tân Cương